کشتن خامنه‌ای؟ حمله به سایت‌های نظامی؟

معلوم نیست حملهٔ آمریکا به ایران چه دستاوردی داشته باشد

دن سباگ Dan Sabbagh  دبیر دفاع و امنیت

The Guardian

اکنون دونالد ترامپ توان نظامی لازم را در منطقه مستقر کرده، اما استفاده از آن ممکن است پایان خوبی نداشته باشد.

دو هفته پیش، زمانی که دونالد ترامپ برای نخستین بار رژیم ایران را تهدید کرد و به معترضان داخل کشور گفت «کمک در راه است»، آمریکا تجهیزات نظامی کافی در خاورمیانه برای پشتیبانی از این لفاظی نداشت. حالا این وضعیت تغییر کرده، هرچند پرسش‌های زیادی درباره اینکه حمله به ایران چه نتیجه‌ای خواهد داشت، باقی مانده است.

یک ناو هواپیمابر، یواس‌اس آبراهام لینکلن، از دریای چین جنوبی به اقیانوس هند اعزام شده و سه ناوشکن مجهز به موشک‌های کروز تاماهاوک آن را همراهی می‌کنند. بال هوایی آن شامل هشت اسکادران از جنگنده‌های F-35C و F/A-18 و مهم‌تر از همه EA-18G Growler است که برای سرکوب آنچه از پدافند هوایی ایران پس از جنگ سال گذشته [جنگ 12 روزه] با اسرائیل باقی مانده، طراحی شده‌اند.

ناظران مستقل همچنین هواپیماهای ترابری را دیده‌اند که به‌گمان آنها سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا را به خلیج فارس منتقل می‌کنند. این با گزارش‌هایی همخوانی دارد که می‌گویند سامانه‌های ضد موشکی پاتریوت و تاد برای حفاظت از پایگاه‌های آمریکا در برابر حملات تلافی‌جویانه پهپادی و موشکی ایران مستقر خواهند شد.

علاوه بر این، اسکادران‌هایی از جنگنده‌های F-15 — حدود ۳۵ فروند — از پایگاه RAF لیکنهیث در بریتانیا به پایگاه هوایی موفق السلتی در اردن منتقل شده‌اند. قرار بود این هواپیماها به آمریکا بازگردند، اما اکنون برای تقویت پوشش دفاعی اسرائیل، اردن، عراق و منطقه در صورت تشدید درگیری مستقر شده‌اند.

مایکل کارپنتر، عضو پیشین شورای امنیت ملی آمریکا در دولت جو بایدن، معتقد است محتمل‌ترین گزینهٔ نظامی می‌تواند هدف قرار دادن رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، در قالب عملیات «دستگیری یا کشتن» باشد؛ مدلی مشابه عملیات بازداشت رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، نیکولاس مادورو. او می‌گوید هدف گرفتن دیگر سایت‌های کلیدی نظامی ایران لزوماً تأثیر راهبردی قابل‌توجهی بر رژیم نخواهد داشت:

«بعید می‌دانم این اقدامات به نتایج راهبردی مورد نظر منجر شوند».

کارپنتر تأکید می‌کند هدف گرفتن خامنه‌ای «عملیاتی بسیار پرمخاطره با نتیجه‌ای نامعلوم» خواهد بود. موفقیت عملیات علیه مادورو تا حدی به «اطلاعات دقیق از داخل» وابسته بود که طی پنج ماه توسط سیا و منابع داخل دولت او جمع‌آوری شده بود؛ مشخص نیست چنین سطحی از نفوذ اطلاعاتی درباره ایران وجود داشته باشد، حتی با در نظر گرفتن کمک احتمالی اسرائیل.

اسرائیل در ترور رهبران ایرانی طی جنگ ۱۲روزه ژوئن گذشته بسیار موفق بود، اما بعداً منابع اسرائیلی فاش کردند یکی از روش‌های کلیدی برای ردیابی اهداف، پیگیری تلفن‌های همراه محافظانشان بوده است. انتظار می‌رود رویه‌های امنیتی اکنون سخت‌تر شده باشد. همان‌طور که وزیر خارجه اسرائیل، اسرائیل کاتز، اذعان کرد، تدابیر حفاظتی خامنه‌ای او را آن تابستان از دسترس آنها دور نگه داشت.

احتمالاً ایران پدافند هوایی چندانی برای مقابله با تاماهاوک‌ها یا جنگنده‌های ورودی ندارد. ژوئن گذشته، جنگنده‌های اسرائیلی توانستند بدون تلفات بر فراز بخش‌های وسیعی از کشور پرواز کنند و راه را برای بمباران سایت غنی‌سازی فردو در زیر کوه هموار سازند. همین ماه نیز آمریکا توانست پدافند هوایی ونزوئلا را ظرف چند ساعت سرکوب کند.

با این حال، عملیات دستگیری نیازمند طی مسافت زیاد است (تهران حدود ۱۶۰۰ کیلومتر از اقیانوس هند فاصله دارد) که ممکن است محاسبات خام نظامی را به سمت تلاش برای ترور سوق دهد. چنین اقدامی تشدید تنشی فوق‌العاده خواهد بود: تلاش آمریکا برای کشتن رهبر کشوری که با آن در حال جنگ نیست و تهدید فوری هم از سوی آن متوجه آمریکا نیست.

یک تحلیلگر غربی که نخواست نامش فاش شود گفت تلاش آمریکا برای کشتن رهبر ایران «محتمل‌تر از تلاش برای دستگیری و همچنین کم‌ریسک‌تر در صورت استفاده از مهمات دورایستا» است — هرچند «وابستگی زیادی به اطلاعات دقیق و نفوذ احتمالی در تیم حفاظتی او دارد».

بعدش چه می‌شود؟

رژیم ایران انسجام کافی برای سرکوب خشونت‌آمیز معترضان داشته و گفته می‌شود شاید ۳۰ هزار نفر را کشته باشد. اگر خامنه‌ای کشته شود، مشخص نیست جانشین او ناگهان سیاست‌ها را در جهت دلخواه کاخ سفید تغییر دهد. هرچند خامنه‌ای سه گزینهٔ بالقوه برای جانشینی معرفی کرده، اما ممکن است رقابت قدرتی شکل بگیرد که آمریکا هیچ کنترلی بر آن نداشته باشد.

آنچه محتمل‌تر است، پاسخ نظامی فوری ایران است. یکشنبه، مسعود پزشکیان هشدار داد هر حمله به خامنه‌ای به منزله اعلان جنگ خواهد بود. مؤثرترین ابزار دفاعی ایران، حمله است — به‌ویژه با موشک‌های بالستیک پرسرعت (با ذخیره‌ای حدود ۲۰۰۰ فروند) که در «شهرهای موشکی» زیرزمینی نگهداری می‌شوند.

محتمل‌ترین هدف حمله موشکی و پهپادی می‌تواند ناو آبراهام لینکلن و ناوهای همراه آن باشد. اما متیو ساویل از مؤسسه خدمات متحد سلطنتی می‌گوید ایران «شاید نتواند موقعیت آن را دقیق ردیابی کند» چون در اقیانوس هند حرکت خواهد کرد. او افزود: «آمریکا می‌داند هرچه به خلیج فارس نزدیک‌تر شود، برای ایرانی‌ها قابل‌مشاهده‌تر است».

گزینه دیگر ایران حمله به پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس، مانند پایگاه العدید در قطر، مقر فرماندهی مرکزی آمریکا، است. تصاویر ماهواره‌ای چینی نشان می‌دهد این پایگاه اخیراً با سامانه‌های جدید پاتریوت تقویت شده، اما نظر آمریکا این است که ژوئن گذشته ۱۴٪ موشک‌های بالستیک ایران از سد پدافندهای پیشرفته اسرائیلی و آمریکایی عبور کردند.

چنین حمله‌ای خطر گسترش بین‌المللی درگیری را دارد و کشورهای خلیج فارس و متحدانشان را به‌طور خودکار وارد جنگ می‌کند. بریتانیا نیز پیشاپیش اسکادران ۱۲ نیروی هوایی سلطنتی را — یگانی مشترک با قطر — در العدید مستقر کرده تا بازدارندگی ایجاد کند. گزینه دیگر ایران می‌تواند مین‌گذاری در تنگه هرمز و بستن مسیر کشتی‌های تجاری باشد، هرچند این کار به زیردریایی‌هایی متکی است که آمریکا به‌شدت زیر نظر دارد.

گزینه‌های نظامی ایران ممکن است محدود باشد — اما چشم‌انداز کاخ سفید برای دستیابی به یک پیروزی سریع و قاطع نیز چندان روشن نیست.