پل ماتیک۱۹۶۵

اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ و ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ

ﻣﻨﺒﻊ: ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﺿﺪ ﺑﻠﺸﻮﯾﮑﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪی ﭘﻞ ﻣﺎﺗﯿﮏ، ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺮﻟﯿﻦ، ۱۹۷۸؛ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه: ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ )ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اول(، ﺷﻤﺎره ۲۲، ﭘﺎﯾﯿﺰ ۱۹۶۵، ﺻﻔﺤﺎت. ۱۸-۱۴

ﺑﺮﮔﺮدان ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ: آرﻣﺎن ﺟﻤﻬﻮر

اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻠﻢ، ﺻﻨﻌﺖ، ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎﻟﯿﺴﻢ ودوﻟﺖ ﻣﺪرن، ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اﺳﺖ. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺗﺎج اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﺑﻮرژوازی اﺳﺖ ﮐﻪ در دل رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺌﻮداﻟﯿﺴﻢ ﻇﻬﻮر ﮐﺮد، ﮐﻪ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ اﺻﻠﯽ آن دﯾﻦ ﺑﻮد. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ، ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﺼﻮل اﻧﺴﺎنﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ درﮔﯿﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﮏ ﺻﻮرتﺑﻨﺪی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرتﺑﻨﺪی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﻮده اﻧﺪ. از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﻻزم اﺳﺖ ﻗﺒﻞ از ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ راﺑﻄﻪ آن ﺑﺎ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﯾﺎ ﺑﺎ »اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ«، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻮرژواﯾﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﯿﻢ.

رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﭘﯿﺸﺎﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﭼﻨﺎن آﻫﺴﺘﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻧﺎﻣﺤﺴﻮس ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، رﮐﻮد ﻣﻄﻠﻖ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﻇﻬﻮر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﭘﺲ از ﻗﺮون وﺳﻄﯽ، ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﭘﺎﯾﺎن ﯾﮏ دوره از ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و آﻏﺎز دوره دﯾﮕﺮی ﺑﻮد، ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻨﻔﺮد، ﻃﻮﻻﻧﯽ اﻣﺎ ﺗﺠﻤﻌﯽ در ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ و رواﺑﻂ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺑﻮد. اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺛﺮوت ﻋﻈﯿﻢ و ﺗﻤﺮﮐﺰ آن در ﻣﺮاﮐﺰ ﺷﻬﺮي، و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎی اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺛﺮوت ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﺌﻮداﻟﯽ ﭘﺎﯾﺪار اﻋﻤﺎل ﻣﯽﺷﺪ، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺟﻨﺒﺶ ﻓﮑﺮی ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﻢ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻗﺮون وﺳﻄﺎﯾﯽِ آنﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺌﻮداﻟﯽ و ﻗﺪرت ﮐﻠﯿﺴﺎ را ﺣﻔﻆ ﮐﺮده ﺑﻮد، ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﻮد. اﻣﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮد ﺛﺮوت ﺗﺠﺎري، ﻧﮕﺮش ﻏﯿﺮﻣﺬﻫﺒﯽِ ﺗﺎزه در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻏﺮﺑﯽ را ﺑﺎر دﯾﮕﺮ »ﻣﻌﯿﺎر ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ« ﻗﺮار داد، ﺑﺮای ﻣﺪﺗﯽ اﻣﺘﯿﺎز ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان و ﻧﻮﮐﺮان آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﯿﺪ ﮐﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﭘﺲ از رﻫﺎﯾﯽ ذﻫﻦ از ﺟﺰماﻧﺪﯾﺸﯽﻫﺎی اﻟﻬﯿﺎﺗﯽ و ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ آﺛﺎر ﮐﻼﺳﯿﮏ ﯾﻮﻧﺎن و ﻗﺪرداﻧﯽ ﺗﺎزه از آﻧﻬﺎ، ﺧﻮد را ﻓﺮﺳﻮده ﮐﺮده اﺳﺖ.

اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ، ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﯾﮏ روﻧﺪ ﮐﻠﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻮد، ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﻧﮕﺮش اﻧﺘﻘﺎدی ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎی ﻗﺮون وﺳﻄﯽ، ﺑﺮ اﯾﻦ روﻧﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﮕﺬارد. ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ از اﺻﻼﺣﺎت ﮐﻤﮏ ﮐﺮد، اﮔﺮﭼﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎی اﺻﻼحﺷﺪه ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺧﻮد را ﺑﺎ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ وﻓﻖ دﻫﺪ. ﺗﺎ ﻗﺮن ﻫﺠﺪﻫﻢ، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﯾﮏ ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ ﻓﮑﺮی ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ، اﻣﺎ روﯾﺪادﻫﺎی اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺑﻌﺪي، آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺘﻮﺳﻂ، ﮐﻪ آرزوی اﻓﺰودن ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی رو ﺑﻪ رﺷﺪ ﺧﻮد در رژﯾﻢﻫﺎی ﻓﺌﻮداﻟﯽ رو ﺑﻪ زوال را داﺷﺘﻨﺪ، ﺑﻪ ﺷﮑﻮﻓﺎﯾﯽ ﮐﺎﻣﻞ رﺳﺎﻧﺪ.

ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻧﻘﻼﺑﯽ، ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺧﺎص ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎ و ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎی اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﺘﺒﺪادی ﯾﮏ اﻗﻠﯿﺖ اﺷﺮاﻓﯽ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮدﻧﺪ، ﯾﮑﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ. رﻫﺎﯾﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد را رﻫﺎﯾﯽ ﺑﺸﺮﯾﺖ از ﻫﻤﻪ اﺷﮑﺎل ﻇﻠﻢ و ﺧﺮاﻓﺎت ﻣﯽداﻧﺴﺖ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﻫﻢ ﯾﮏ ﺿﺮورت و ﻫﻢ ﯾﮏ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﻮد، اﮔﺮﭼﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﻫﯿﭻ ﻗﺼﺪ واﻗﻌﯽ ﺑﺮای ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻃﺒﻘﺎت ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻧﺪاﺷﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻﻮرت، آزادي، ﺑﺮادری و ﺑﺮاﺑﺮی وﺟﻮد داﺷﺖ. ﻣﺮدان ﻋﺼﺮ روﺷﻨﮕﺮی ﺧﻮد را اوﻣﺎﻧﯿﺴﺖﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ، ﺑﺎ ﻣﺎوراءاﻟﻄﺒﯿﻌﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺗﺄﮐﯿﺪ داﺷﺘﻨﺪ، ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ آن ﺣﻖ ﺷﮑﻞ دادن ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻃﺒﯿﻌﺖ و اﺳﺘﺪﻻل اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﻖ داﺷﺖ.

ﺑﺎ ﺗﺜﺒﯿﺖ ﻗﻄﻌﯽ ﺑﻮرژوازي، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﺮای ﮐﺎﻫﺶ ﻓﻼﮐﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﺑﻪ اﻧﺴﺎنﮔﺮاﯾﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ. اﮔﺮﭼﻪ ﺷﯿﻮه ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﺪ - ﺗﺼﻮر ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ وﺟﻪ ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دارد - اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﮐﻪ ﺳﺮﺷﺎر از ﺳﻨﺖ اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺧﺼﻮﺻﯽ را ﺑﺎ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻮزﯾﻊ ﺑﺮاﺑﺮﺗﺮ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮد. ﻗﺮار ﺑﻮد ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺳﺨﺘﮕﯿﺮاﻧﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﺷﻔﻘﺖ و ﻧﯿﮑﻮﮐﺎری اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﺷﻮد.

ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻮرژوازی ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺧﻮد ﻣﻐﺮورﺗﺮ ﻣﯽﺷﺪ، و ﻫﺮﭼﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻋﻈﯿﻢ ﺛﺮوت، ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﻃﺒﻘﺎت ﮐﺎرﮔﺮ ﺳﺎﯾﻪ ﻣﯽاﻓﮑﻨﺪ، اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺑﻮرژوازی ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﻧﺴﺎنﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ ﺧﻮد اﺷﺎره ﻣﯽﮐﺮد. در ﻋﻮض، دﮐﺘﺮﯾﻦ ﻣﺎﻟﺘﻮس و داروﯾﻨﯿﺴﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻋﻘﻼﻧﯿﺖ ﻧﮕﺮشﻫﺎ و ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي

ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﻨﺎﺧﺖ »ﻧﻬﺎﯾﯽ« و »از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﯽاﻧﺴﺎنﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ را ﮐﻪ ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ »ﺑﻘﺎی اﺻﻠﺢ« در ﺗﻀﺎد ﺑﻮدﻧﺪ، زﯾﺮ ﺳﻮال ﻣﯽﺑﺮدﻧﺪ. اﻧﺴﺎنﮔﺮاﯾﯽ ﺗﺜﺒﯿﺖﺷﺪه« ﻣﺎﻫﯿﺖ واﻗﻌﯽ اﻧﺴﺎن و ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ، ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ اﻧﺴﺎن اﻗﺘﺼﺎدی داد.

»ﺑﻘﺎی اﺻﻠﺢ« ﻫﻢ ﺷﺎﻣﻞ زور و ﻫﻢ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی اﺳﺖ. ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ »ﻧﺎﺻﺎﻟﺤﺎن«، ﯾﻌﻨﯽ ﻃﺒﻘﺎت ﮐﺎرﮔﺮ، وارد ﻣﯽﺷﻮد، در ﻃﺒﻘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﮐﻪ اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﮐﻨﺘﺮل آن ﺑﺮ اﺑﺰارﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ اﺟﺒﺎر را در اﺧﺘﯿﺎر دارد، ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ. اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﮐﻪ از اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ، اﺳﺘﺜﻤﺎر ﮐﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽِ زﯾﺮﺑﻨﺎی آن، رواﺑﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﺗﺄﺛﯿﺮ زﻣﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﺮای اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﻀﺎﻋﻒ از اﯾﻦ اﻣﺮ، ﺧﺮاﻓﺎت ﻗﺪﯾﻤﯽ اﺣﯿﺎ و ﺑﻪ ﺧﺮاﻓﺎت ﺟﺪﯾﺪ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪﻧﺪ. ﺑﺎر دﯾﮕﺮ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﻣﻨﻔﻌﻞ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻓﻮق ﺑﺸﺮی ﺧﺎرج از ﮐﻨﺘﺮل ﺧﻮد ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪﻧﺪ. ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﻧﺴﺎﻧﯽﺳﺎزی ﮐﻪ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻫﻤﺮاه ﺑﻮد، از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺒﻌﯿﺖ ﺗﻤﺎم ﺗﻼشﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ از ﺑﺖواره ﺟﺪﯾﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽﺳﺎزی ﺟﺪﯾﺪ و ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ.

ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، ﺑﺮﺧﻼف ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﯿﺸﮕﺎﻣﺎن اوﻟﯿﻪاش، ﺗﺎرﯾﺦ ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﻓﺰاﯾﻨﺪه رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ و زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ اﺳﺖ. در ﺗﻤﺎم ﻧﻈﺎمﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﭘﯿﺸﯿﻦ، ﺛﺮوت ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺨﺺ در رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽِ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺِ ارﺑﺎب و ﺑﺮده، ارﺑﺎب و رﻋﯿﺖ، ﺳﺘﻤﮕﺮ و ﺳﺘﻤﺪﯾﺪه ﺑﺎ ﮐﺎر روﺑﺮو ﻣﯽﺷﺪ. ﺑﺮده داری و رﻋﯿﺖداری ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺪاﯾﺎن ﯾﺎ ﺧﺪا ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺷﺪه ﺑﻮد و ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻮرد ﺗﺮدﯾﺪ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. ﺑﺮای ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺑﺮده داري، ﺑﺮدﮔﺎن ﺑﻪ دﻧﯿﺎی ﺣﯿﻮاﻧﺎت راﻧﺪه ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ، اﻣﺎ ارﺑﺎﺑﺎﻧﺸﺎن وﻗﺘﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﻤﺎﺷﺘﻨﺪ، ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. ﺻﺎﺣﺒﺨﺎﻧﻪ و رﻋﯿﺖ ﻫﺮ دو ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺧﻮد را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ رﻋﯿﺖ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد ﮔﺎﻫﯽ اوﻗﺎت از ﺣﮑﻤﺖ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺒﺎت ﺷﮕﻔﺖزده ﺷﻮد. اﻣﺎ، در آن زﻣﺎن، راهﻫﺎی ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺮﻣﻮز ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد، ﺑﺮدهداری و ﮐﺎر اﺟﺒﺎری ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﺎﯾﺪ از آﻧﻬﺎ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮد، ﻃﺒﻘﻪ دﯾﮕﺮ از آﻧﻬﺎ ﻟﺬت ﻣﯽﺑﺮد و ﻫﺮ دو آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺷﮑﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﻮدﻧﺪ، درك ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ.

ﺑﺖوارهی دﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻀﻤﯿﻦ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﺮد، رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ واﻗﻌﯽ را در ﺑﻨﯿﺎن آﻧﻬﺎ ﺗﯿﺮه و ﺗﺎر ﻧﻤﯽﮐﺮد؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺮﻓﺎً آﻧﻬﺎ را ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻣﯽﮐﺮد. در ﻫﺮ ﺻﻮرت، اوﻣﺎﻧﯿﺴﺖﻫﺎی اوﻟﯿﻪ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﻼﻗﻪی ﺷﺪﯾﺪ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺑﺮدهداری ﭘﯿﺶ از ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﮔﻮاه اﺳﺖ، از رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻧﮕﺮان ﻧﺒﻮدﻧﺪ. ﻃﺒﻘﻪی ﻣﺘﻮﺳﻄﯽ ﮐﻪ درﮔﯿﺮ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﻧﻈﺎم ﻓﺌﻮداﻟﯽ ﺑﺎ ﻧﻈﺎم اﺳﺘﺜﻤﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻮد ﻧﯿﺰ ﻧﮕﺮان اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻧﺒﻮد. دﻏﺪﻏﻪی آن، ﻃﺒﯿﻌﺖ ﯾﺎ ﺟﻮﻫﺮهی اﻧﺴﺎن ﻣﻨﻔﺮد، ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ، و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻖ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞﻫﺎی ﻣﻔﺮوض اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺠﺎوز ﻣﯽﮐﺮد.

اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪای از اﻧﺴﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻮﻇﻬﻮرِ ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﺎنِ ﻓﺮدی ﮐﻪ ﻫﻨﻮز درﮔﯿﺮ ﺑﺤﺮان ﺑﻮد، ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮد. اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼﯽ ﻓﺮدی را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﺮض ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ دﻗﯿﻘﺎً اﺑﺰاری ﺑﺮای دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ آزادی ﻓﺮد و رﻓﺎه ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ. ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻃﺒﻘﻪی ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺧﺎص ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﯾﮑﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ، وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺧﺎص »ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن« در ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را ﺑﺎ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﯾﮑﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ.

اﻟﺒﺘﻪ در واﻗﻌﯿﺖ، ﻣﻔﻬﻮم اﻧﺘﺰاﻋﯽ اﻧﺴﺎنِ ﻣﻨﻔﺮد و ﻣﺎﻫﯿﺖ او ﺑﺎ اﻧﺴﺎنﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﮐﻪ در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺟﺎﯾﮕﺎهﻫﺎی ﻣﺘﻀﺎدی داﺷﺘﻨﺪ، روﺑﺮو ﻣﯽﺷﺪ. دﻧﯿﺎی اﻧﺴﺎنﻫﺎ، دﻧﯿﺎی ﺧﺮﯾﺪاران و ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﺎن ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﺑﻮد؛ رواﺑﻂ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت رواﺑﻂ ﺑﺎزار ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﺪ. ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮای ﻣﺒﺎدﻟﻪ، ﺗﻮﻟﯿﺪ و اﻧﺒﺎﺷﺖ ارزش ﻣﺒﺎدﻟﻪای ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﭘﻮل ﻗﺎﺑﻞ ﺑﯿﺎن ﺑﻮد. اﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺮﯾﺪاران ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﺧﻮد را ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﺎن ﺻﺮﻓﺎً ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﻼﮐﺖﺑﺎر ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﺰدی ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ و ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﻮد، ﻣﺒﺎدﻟﻪای ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ، زﯾﺮا ﺑﺨﺸﯽ از ﮐﺎر ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻧﻤﯽﺷﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ارزش اﺿﺎﻓﯽ، ﻓﺮآﯾﻨﺪی ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺎزار ﯾﺎ ﻗﯿﻤﺖ، ﺷﮑﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻻ ﭘﻨﻬﺎن ﺷﺪه ﺑﻮد، ﺗﺼﺎﺣﺐ ﻣﯽﺷﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﺳﺘﺜﻤﺎر ﮐﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﯿﻪ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ داده ﺷﺪ. اﺳﺘﺜﻤﺎرﺷﺪﮔﺎن از اﯾﻦ اﻣﺮ اﺑﺮاز ﺗﺎﺳﻒ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و اﺳﺘﺜﻤﺎرﮔﺮان آن را ﺑﺪﯾﻬﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ.

ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﻓﺰاﯾﻨﺪه. ﻧﮕﺮشﻫﺎی اﻧﺴﺎنﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ، ﭘﯿﺶ از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﺒﻮد رواﺑﻂ ﺧﺎص ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺷﺎﯾﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ آراﻣﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ اﻗﺘﺼﺎد را ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻨﺪ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺮ آن ﻏﻠﺒﻪ ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ در واﻗﻊ اﻣﯿﺪ اﻓﺮاد ﺧﯿﺮﺧﻮاه در ﻣﯿﺎن ﺑﻮرژوازی و ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎی آرﻣﺎنﺷﻬﺮﮔﺮای اوﻟﯿﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ ﻣﺸﺘﺮك اﻧﺴﺎن ﺗﺄﮐﯿﺪ داﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺮای اﺻﻼح اﻣﻮر ﺑﻪ ﺣﺲ ذاﺗﯽ ﻋﺪاﻟﺖﺧﻮاﻫﯽ آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ.

دوم

اﮔﺮﭼﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای ﻣﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ، اﯾﻦ اﻣﯿﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎرﮐﺲ ﺟﻮان در ﻃﻮل ﻣﺮﺣﻠﻪ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﻓﻠﺴﻔﯽاش ﺑﻪ اﺷﺘﺮاك ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪ و - در ﯾﮏ ﺷﮑﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺷﮑﻨﺠﻪﺷﺪه - ﺑﯿﺎن ﺧﻮد را در دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و ﻓﻠﺴﻔﯽ 1844 ﯾﺎﻓﺖ. ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺎرﮐﺲ، و در ﭼﺎرﭼﻮب اﻧﺘﻘﺎد او از اﯾﺪهآﻟﯿﺴﻢ ﻫﮕﻠﯽ، اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﺷﺪن از ذات واﻗﻌﯽ ﺧﻮد ﮔﻤﺮاه ﺷﺪه ﺑﻮد، در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮐﺎر ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺷﯿﺎء ﺑﯿﮕﺎﻧﻪای ﮐﻪ ﺑﺮ او ﻗﺪرت اﻋﻤﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ، و ﺟﻬﺎن ﺧﺎرج را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﺼﻤﺎﻧﻪای ﺑﺎ او در ﺗﻀﺎد اﺳﺖ، ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽﮐﺮد. ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﺗﺤﺖ ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﻓﻮﺋﺮﺑﺎخ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﺪ و در ﻧﻘﺪ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻮرژواﯾﯽ ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﺧﻮد اﯾﻦ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﮑﻞ ﺧﺎﺻﯽ از از ﺧﻮدﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ اﻧﺴﺎن ﺗﺼﻮر ﻣﯽﺷﺪ. ﻣﺎرﮐﺲ ﺿﺮوری ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن از ﻣﺎﻫﯿﺖ اﺳﺎﺳﯽ ﺧﻮد و ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽاش آﮔﺎه ﺷﻮد. اﯾﻦ ﻗﺮار ﺑﻮد وﻇﯿﻔﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ، ﯾﮏ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺎﺷﺪ. اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ اﺷﮑﺎل ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﭘﺎﯾﺎن دﻫﺪ - ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ اﻧﺴﺎن از ذات ﺣﻘﯿﻘﯽاش، ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ اﻧﺴﺎن از ﮐﺎرش، ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ اﻧﺴﺎن از ﻫﻤﻨﻮﻋﺎﻧﺶ - و ﺑﺎ اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﮐﺎر، ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺬﻫﺐ و ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﭘﺎﯾﺎن دﻫﺪ. از ﻧﻈﺮ ﻣﺎرﮐﺲ، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﻣﻌﺎدل ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ و ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﻣﻌﺎدل ﭘﺎﯾﺎن ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻮد.

ﺟﻮﻫﺮ اﻧﺴﺎن ﭼﻪ ﺑﻮد؟ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺎرﮐﺲ ﺟﻮان، اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰی ﺑﻮد ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را از ﺣﯿﻮان ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﮐﺮد. در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺣﯿﻮان ﺑﯽواﺳﻄﻪ ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺣﯿﺎﺗﯽاش ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ، اﻧﺴﺎن »ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺣﯿﺎﺗﯽاش را ﻣﻮﺿﻮع اراده ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ... اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﻠﻖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻋﯿﻨﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻤﻠﯽ ﺧﻮد، ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻮﻋﯽ آﮔﺎه اﺛﺒﺎت ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻮﺟﻮدی ﮐﻪ ﺑﺎ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان وﺟﻮد ذاﺗﯽ ﺧﻮد رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﯾﺎ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻮﻋﯽ رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺗﻮﻟﯿﺪ، زﻧﺪﮔﯽ ﻓﻌﺎل ﻧﻮﻋﯽ اوﺳﺖ. از ﻃﺮﯾﻖ و ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﺗﻮﻟﯿﺪ، ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺎر و واﻗﻌﯿﺖ او ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻣﻮﺿﻮع ﮐﺎر، ﻋﯿﻨﯿﺖﯾﺎﺑﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻮﻋﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ؛ زﯾﺮا او ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﻧﻈﺮ آﮔﺎﻫﯽ، از ﻧﻈﺮ ﻓﮑﺮي، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﻌﺎل، در واﻗﻌﯿﺖ ﻧﯿﺰ ﺧﻮد را ﺗﮑﺜﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺧﻮد را در ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ آﻓﺮﯾﺪه اﺳﺖ، ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ«. [1]

اﻣﺎ ﭼﺮا ﻣﺎرﮐﺲ در اﺛﺮی ﮐﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎًﻣﯽﭘﺮداﺧﺖ، ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ اﻧﺴﺎن ﭘﺮداﺧﺖ؟ ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺧﻮد او ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ ﮔﻔﺖ، دﻏﺪﻏﻪ اﺻﻠﯽ او »واﻗﻌﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی واﻗﻌﯽ « ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﮐﺎرﮔﺮ از ﻣﺤﺼﻮﻟﺶ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻗﺪرت ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ و ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﺎ ﮐﺎرﮔﺮ روﺑﺮو ﻣﯽﺷﻮد. ﻣﺎرﮐﺲ ﻧﻮﺷﺖ: ﻣﺤﺼﻮل ﮐﺎر »ﮐﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺷﯽء ﻣﻨﺠﻤﺪ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻣﺎده ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ: اﯾﻦ ﻋﯿﻨﯿﺖﯾﺎﺑﯽ ﮐﺎر اﺳﺖ. ﺗﺤﻘﻖ ﮐﺎر، ﺑﺮای ﮐﺎرﮔﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان از دﺳﺖ دادن ﻋﯿﻨﯿﺖﯾﺎﺑﯽ آن اﺳﺖ. در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ آن ﻣﯽﭘﺮدازد، اﯾﻦ ﺗﺤﻘﻖ ﮐﺎر واﻗﻌﯿﺖ ﻇﺎﻫﺮ

ﻣﯽﺷﻮد؛ ﻋﯿﻨﯿﺖﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان از دﺳﺖ دادن ﺷﯽء و اﺳﺎرت ﺷﯽء؛ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ. ﺗﺤﻘﻖ ﮐﺎر ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان از دﺳﺖ دادن واﻗﻌﯿﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﮐﺎرﮔﺮ واﻗﻌﯿﺖ را ﺗﺎ ﺳﺮ ﺣﺪ ﻣﺮگ از ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ... در واﻗﻊ، ﺧﻮد ﮐﺎر ﺑﻪ ﺷﯽء ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﻼش و ﺑﺎ ﻧﺎﻣﻨﻈﻢﺗﺮﯾﻦ وﻗﻔﻪﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ آن دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ. ﺗﺼﺎﺣﺐ ﺷﯽء ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﺮﭼﻪ ﮐﺎرﮔﺮ اﺷﯿﺎء ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﺪ، ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺎﻟﮏ ﺷﻮد و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﺧﻮد، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد. [2] »

ﺑﺖوارﮔﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻻ و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در ﮐﺘﺎب ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻣﺎرﮐﺲ در اﯾﻨﺠﺎ ﮐﺎﻣﻼً ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ، اﻣﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﺎص ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻮرژواﯾﯽ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻮﻋﯽ ﮐﻪ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺷﺮاﯾﻂ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد. اﮐﻨﻮن ﻣﺎﻫﯿﺖ اﻧﺴﺎن، آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺲ ﺟﻮان ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﺮد، ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار و ﮐﺎرﮔﺮ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ - ﺑﺮای ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﻘﻖ ﮐﺎر ﺧﻮد را دﺷﻮار ﻣﯽداﻧﻨﺪ و ﺑﺮای ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺼﺎﺣﺐ اﺷﯿﺎء ﮐﺎر دﯾﮕﺮان را آﺳﺎن ﻣﯽداﻧﻨﺪ. آﻧﭽﻪ ﻣﺎرﮐﺲ ﮔﻔﺖ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﮐﺎر ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﻣﺎرﮐﺲ ﺑﺎ اﯾﻦ ادﻋﺎی ﺑﻮرژوازی ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ آن ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ، ﺑﺎ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن را ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﮐﺮد.

ﻃﻮﻟﯽ ﻧﮑﺸﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺲ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻫﮕﻠﯽ ﺟﻮان، در اﻧﺘﻘﺎد از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻮرژواﯾﯽ ﻫﻤﺎن »ﻣﺰﺧﺮﻓﺎﺗﯽ« را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮرژوازی در دﻓﺎع از ﺧﻮد ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺮده ﺑﻮد. در ﮐﻤﺘﺮ از دو ﺳﺎل ﭘﺲ از دﻏﺪﻏﻪ ﻓﻠﺴﻔﯽاش در ﻣﻮرد ذات اﻧﺴﺎن، او ﻫﻤﯿﻦ دﻏﺪﻏﻪ را در اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺨﺮه ﮔﺮﻓﺖ. او ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ »زﻧﺪﮔﯽ ﻓﻌﺎل ﻧﻮﻋﯽ« اﻧﺴﺎن اﺳﺖ، اﻣﺎ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻋﻼﻗﻪای ﻧﺪاﺷﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ »اﻧﺴﺎنﻫﺎی واﻗﻌﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ« ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻮد. و اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ اﻧﺴﺎنﻫﺎ در ﻫﺮ زﻣﺎن ﺧﺎص ﭼﻪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺴﺘﮕﯽ داﺷﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﻣﺎﻫﯿﺖ آﻧﻬﺎ »ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺎدی ﺗﻌﯿﯿﻦﮐﻨﻨﺪه ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻧﻬﺎ ﺑﺴﺘﮕﯽ داﺷﺖ. اﯾﻦ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد. اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻣﺮاوده اﻓﺮاد ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ. ﺷﮑﻞ اﯾﻦ ﻣﺮاوده دوﺑﺎره ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد<«. [3] اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺎدی و ﻣﺮاوده ﻣﺎدی ﺧﻮد، »ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﯾﻦ، وﺟﻮد واﻗﻌﯽ، ﺗﻔﮑﺮ و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﻔﮑﺮ ﺧﻮد را ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﻨﺪ«. [4]

ﻣﺎرﮐﺲ اﮐﻨﻮن ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن را ﻧﻤﯽﺗﻮان از ﻓﺮد ﻣﻨﺰوی ﺟﺪا ﮐﺮد، زﯾﺮا از »ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ« ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد. اﻧﺴﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﯿﺰی ﺑﯿﺶ از آﻧﭽﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ در ﻣﺤﯿﻂ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻠﻤﻮس ﺧﻮد اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ، ﺑﺎﺷﺪ. آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺤﯿﻂ ﺧﻮد، ﺧﻮد را ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺦ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ ﻣﺪاوم ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ. اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ اﻧﮕﯿﺰه ﺛﺎﺑﺘﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﮐﻪ ﻣﺸﺨﺼﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ و ﺷﺮاﯾﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﻘﻂ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺷﮑﻞ و ﺟﻬﺖ آﻧﻬﺎ را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﺪ. اﻣﺎ اﯾﻦﻫﺎ ﺑﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮﭘﺬﯾﺮی ﻃﺒﯿﻌﺖ اﻧﺴﺎن در ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮی ﻧﺪارﻧﺪ.

در ﻫﺮ ﺻﻮرت، ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ اﻓﺮاد اﺳﺖ، ﻧﻪ ﺧﻮد ﻓﺮد. ﺑﺮای ﻣﺜﺎل، ﻧﻤﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ »از دﯾﺪﮔﺎه ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﻧﻪ ﺑﺮده وﺟﻮد دارد و ﻧﻪ ارﺑﺎب، زﯾﺮا ﻫﺮ دو اﻧﺴﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، آﻧﻬﺎ »ﻓﻘﻂ ﺧﺎرج از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﺑﺮده و ارﺑﺎب، ﺗﻌﯿﻨﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ«. [5] ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ذات اﻧﺴﺎن ﻣﺮﺑﻮط ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﻪ از آن ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ و رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺷﺎره دارد ﮐﻪ رﻓﺘﺎر اﻧﺴﺎنﻫﺎ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﻮد و - ﺑﺮای ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﺷﺮوع ﻣﺎ - ﻣﺤﺼﻮل ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﻮد. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﮐﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد، ﻟﺰوﻣﺎً ﻣﺎﻫﯿﺖ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏﺗﺮی داﺷﺖ، ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ آﮔﺎﻫﯽ ﮐﺎذب ﻃﺒﻘﻪای ﺑﻮد ﮐﻪ آرزوی ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ را داﺷﺖ و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﯾﮑﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ.

اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ارزش رﻫﺎﯾﯽﺑﺨﺶ، ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻮرژوازی ﮐﻨﺘﺮل ﮐﺎﻣﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ، ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪ. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﺑﺮای دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ رﻫﺎﯾﯽ ﺧﻮد اﺣﯿﺎ ﺷﺪ - اﻣﺎ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺗﻔﺎوت. اﮐﻨﻮن ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﺎ اﺳﺘﺜﻤﺎر و رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر اﺳﺖ و ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﺠﺎد ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻏﯿﺮاﺳﺘﺜﻤﺎری و ﺑﯽﻃﺒﻘﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ ﻋﻤﻠﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﻫﻨﻮز ﺑﺎ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﺑﺮاﺑﺮ داﻧﺴﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ آرﻣﺎن ﮐﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮد را ﺑﺎ آن ﺗﻄﺒﯿﻖ دﻫﺪ، دﯾﺪه ﻧﻤﯽﺷﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺟﻨﺒﺶ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ واﻗﻌﯽ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻗﺮار داﺷﺖ، دﯾﺪه ﻣﯽﺷﺪ. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﭼﯿﺰی ﮐﻤﺘﺮ ﯾﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﺒﺎرزه ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﺑﺮای ﭘﺎﯾﺎن دادن ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﺠﺎد ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﯿﻨﯽ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ ﯾﺎ ﺑﺸﺮﯾﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺪه ﻧﺒﻮد.

ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮای ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ »آرﻣﺎن« در ﺧﻮد ﺟﺎی ﻣﯽدﻫﺪ، زﯾﺮا ﻫﻨﻮز ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ. ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ، ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﭼﯿﺰﻫﺎ آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ از ﺗﻌﻤﻖ در ﻣﻮرد آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺧﻮدداری ﮐﻨﺪ. اﻣﺎ اﯾﻦ ﮐﺎر را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻋﻤﻠﯽ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ، اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ. آﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف اﺧﻼﻗﯽ اﻧﺘﺰاﻋﯽ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺸﺨﺼﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﺷﺪن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ، ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ در ﻫﺮ زﻣﺎن ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻬﺘﺮ ﻣﯽداﻧﻨﺪ، ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد. اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﻤﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻮﺟﻮد راﺿﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻃﺒﻘﺎت ﺣﺎﮐﻢ و ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ، ﻧﻤﯽﺷﻮد. ﺗﻨﻬﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﺼﺪ دارﻧﺪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد را از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻨﺪ، ﺑﻪ اﺧﻼق ﻋﻤﻠﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﺧﻮد را در اﻟﺰاﻣﺎت ﺧﻮد ﻣﺒﺎرزه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ، ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد. در اﯾﻨﺠﺎ ﻓﺮدﮔﺮاﯾﯽ ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ

آﮔﺎﻫﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ و ﻣﻨﻔﻌﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﺮوﻟﺘﺮی ﻣﯽدﻫﺪ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﯿﺶﺷﺮطﻫﺎی اﯾﺠﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪای ﮐﻪ در وﺟﻮد و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮد، دﯾﮕﺮ ﺗﻮﺳﻂ رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻤﯽﺷﻮد و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻖ »آرﻣﺎنﻫﺎي« اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.

اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ ﻋﻤﻠﯽ، ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ را ﭘﯿﺶﻓﺮض ﻣﯽﮔﯿﺮد. ﺗﺎ آن زﻣﺎن، ﻧﻪ اﻧﺴﺎن و ﻧﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ، ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﻃﺒﻘﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﺎص از اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺗﻼش ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﺗﺎ وﺿﻌﯿﺖ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﻼﺣﯽ ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ ﻋﯿﻨﯽ آن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﻨﺪ. اﯾﻦ ﺗﻼش در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﯾﮏ ﻣﺒﺎرزه ﻋﻤﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻇﻠﻢ و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ﻣﻮﺟﻮد، ﻣﻮﺿﻊﮔﯿﺮی ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻤﻪ اﺷﮑﺎل ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در دﻓﺎع از وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﺟﻨﺒﺶ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﯾﮏ ﺟﻨﺒﺶ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ، ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﺧﻼق ﺷﺎﻣﻞ رﻓﺘﺎر واﻗﻌﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﯽﺷﻮد و ﻧﻪ »ﺣﻘﺎﯾﻖ اﺑﺪي« ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﯾﺎ ﺳﺮﺷﺖ ﺧﺪادادی اﻧﺴﺎن. اﯾﻦ ﺟﻨﺒﺶ در ﺻﻔﻮف ﺧﻮد و در ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻼش ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﺗﺎ آن دﺳﺘﻪ از ﻗﻮاﻧﯿﻦ، ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی رﻓﺘﺎری ﺗﮑﺎﻣﻞﯾﺎﻓﺘﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ را ﮐﻪ رﻓﺎه ﻫﻤﻪ اﻋﻀﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺗﻀﻤﯿﻦ و ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ، ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺸﺪ و ﺑﺎ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ در ﺧﺪﻣﺖ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﺎص ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد. اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی آﺷﮑﺎر ﮐﺮدن ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎری اﺧﻼق ﺑﻮرژواﯾﯽ در ﻋﻤﻞ ﺑﻮرژواﯾﯽ و آﻣﺎدهﺳﺎزی ﺑﺮای ﺷﺮاﯾﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺧﻼﻗﯽ واﻗﻌﺎً ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻋﻤﺎل ﺷﻮﻧﺪ.

اﺧﻼق ﺑﺖواراﻧﻪی ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺑﻮرژواﯾﯽ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﺧﻼق ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻃﺒﻘﻪی ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﻮرژواﯾﯽ ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎﯾﯽ داد ﮐﻪ در ﻣﺒﺎرزهی ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺗﺠﻠﯽ ﯾﺎﻓﺖ و اﺑﺰاری ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮد. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ اﺑﺰارﻫﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ اﻫﺪاﻓﯽ ﮐﻪ ﻗﺼﺪ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ را دارﻧﺪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻮرژوازی در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. اﺷﮑﺎل واﻗﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﺒﺎرزهی ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﯿﺮد، ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﮐﻪ از ﻫﺪف ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد، از واﻗﻌﯿﺖ رواﺑﻂ ﻗﺪرت ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺰ ﻧﺸﺄت ﻣﯽﮔﯿﺮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﯾﺎﻓﺘﻦ اﺑﺰارﻫﺎی اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ »ﺧﺎﻟﺺ« ﺑﺮای دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﻫﺪاف اوﻣﺎﻧﯿﺴﺘﯽ اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻧﯿﺴﺖ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﺎرج از ﻣﺒﺎرزهی ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ، ﯾﻌﻨﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺤﻘﻖ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﺧﻮد ﺑﻮرژوازي، ﮐﻪ ﻫﻢ اﻣﯿﺪی ﭘﻮچ و ﻫﻢ ﻏﯿﺮﻣﻤﮑﻦ ﻋﯿﻨﯽ اﺳﺖ، اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ.

ﺳﻮم

ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺎرﮐﺲ، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﮐﻨﻮﻧﯽ ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻃﻮﻻﻧﯽ از ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﯿﻮهﻫﺎ و رواﺑﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﺎر ﺑﻮد ﮐﻪ از اﺑﺘﺪا، ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎر، ﯾﻌﻨﯽ اﺑﺰار و ﻣﻮاد، ﯾﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻣﺪرن، ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﯿﻦ ﻣﺎﻟﮑﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﯿﻦ ﮐﺎر و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و اﺷﮑﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺑﻮد. ﺑﺎ رﺷﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ و اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺰاﯾﻨﺪه از ﭘﻮل اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ. ﭘﻮل ﮐﻪ در اﺑﺘﺪا ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان واﺳﻄﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪ، و ﻣﺒﺎدﻟﻪای ﮐﻪ ﺗﺴﻬﯿﻞ ﻣﯽﮐﺮد، ﺑﻪ زودی ﻣﺎﻫﯿﺘﯽ ﻇﺎﻫﺮاً ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ. ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻨﻔﺮد ﺑﻪ رواﺑﻂ ﺑﺎزار واﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪ، زﯾﺮا ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ واﻗﻌﯿﺖﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن را ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﻨﺪ، ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻮﺳﻂ آﻧﻬﺎ ﮐﻨﺘﺮل ﺷﻮﻧﺪ.

ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻮرژواﯾﯽ، اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺑﺎزار را ﺑﺎ ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻌﺎدل ﺑﺎزار ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﺮد. ﻓﺮض ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻗﯿﻤﺖ رﻗﺎﺑﺘﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﺎزار ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎديﺗﺮﯾﻦ ﺗﺨﺼﯿﺺ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽﺷﻮد و ﺑﺮای ﻫﺮ ﻓﺮد ﻣﻌﺎدل ﺳﻬﻢ ﺧﺎص ﺧﻮد در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ. دﻗﯿﻘﺎً ﺑﺎ ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ رﺳﺎﻧﺪن ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼﯽ ﺧﺼﻮﺻﯽ در ﭼﺎرﭼﻮب رواﺑﻂ ﺑﺎزار ﺑﻮد ﮐﻪ دوﻣﯽ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﮏ »دﺳﺖ ﻧﺎﻣﺮﺋﯽ«، ﺑﻬﯿﻨﻪﺗﺮﯾﻦ رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن ﻣﯽآورد. ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺤﺮانﻫﺎ و رﮐﻮدﻫﺎ در ﺗﻀﺎد اﺳﺖ و از ﻧﻈﺮ ﺗﺌﻮری ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺎرﮐﺴﯽ رد ﺷﺪه اﺳﺖ. اﻣﺎ آﻧﭽﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮای ﻣﺎ ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ، ﺻﺮﻓﺎً اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺎ اﻓﺘﺨﺎر ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﻮزﯾﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ و ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻤﯽﺷﻮد، ﺑﻠﮑﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ - ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮاز و ﻧﺸﯿﺐﻫﺎی روﯾﺪادﻫﺎی ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺎزار - ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد.

ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﯿﻤﯽ از داﺳﺘﺎن اﺳﺖ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺑﺮای اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻮرژواﯾﯽ ﮐﻪ از اذﻋﺎن ﺑﻪ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﮐﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﻣﺘﻨﺎع ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﺗﻤﺎم داﺳﺘﺎن اﺳﺖ. ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎر ﺑﺪون ﻣﺰد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ - ﻗﺎﺑﻞ ﺑﯿﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﻮﻟﯽ. ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺑﯿﻦ ﮐﺎر و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﮐﺎر اﺿﺎﻓﯽ را ﮐﻪ در ﮐﺎﻻﻫﺎ ﻣﺎدﯾﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، در دﺳﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﮔﺬارد. اﯾﻦ ﮐﺎر اﺿﺎﻓﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﺎرج از ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ-ﮐﺎر ﺗﺤﻘﻖ ﯾﺎﺑﺪ و اﯾﻦ اﻣﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺼﺮف ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻏﯿﺮﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪه و ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻣﺤﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد. اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻬﺮهوری ﮐﺎر، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﯽارزش ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﯿﺰان ﮐﺎر اﺿﺎﻓﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺨﺮاج از ﻃﺮﯾﻖ ﯾﮏ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻣﻌﯿﻦ را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ، ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران را ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ داﺋﻤﺎً ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺧﻮد را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﻨﺪ. اﯾﻨﺠﺎ ﺟﺎی ورود ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﭽﯿﺪه ﭘﻮﯾﺎﯾﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺴﺖ. ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﺻﺮﻓﺎً آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای ﺧﻮد ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻫﺪ، ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻨﮑﻪ رﻗﺎﺑﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﮔﺴﺘﺮش ﻣﺪاوم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ، ﺑﯿﺎن ﮐﻨﯿﻢ. ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺎزار، ﻫﻤﺰﻣﺎن ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺑﺎزار ﺗﻮﺳﻂ اﺟﺒﺎر اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ.

رﻓﺘﺎر در ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺗﺎﺑﻊ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﮔﺴﺘﺮش ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺗﺤﺖ رواﺑﻂ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﮑﺎﻧﯿﺴﻢ اﺳﺘﺜﻤﺎر آن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﮔﺴﺘﺮش ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻋﻤﻼً »ﺧﻮدﮔﺴﺘﺮي« ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ، زﯾﺮا ﻫﯿﭻ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ از وﻗﻒ ﮐﺮدن ﺧﻮد ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺮای ﮔﺴﺘﺮش ﺳﺮﻣﺎﯾﻪاش ﺧﻮدداری ﮐﻨﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ، ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﺑﺪ، ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺎدی ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اداﻣﻪ ﯾﺎﺑﺪ؛ ارﺿﺎی ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد. اﯾﻦ اﺑﺰارﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺎی اﺳﺘﻔﺎده از وﺳﺎﯾﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮای ﺑﺮآوردن اﯾﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﺷﺮاﯾﻂ وﺟﻮد اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﻫﻢ ﺑﺮای ﮐﺎر و ﻫﻢ ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ.

ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ »ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ« اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن، ﮐﻪ ﻧﻘﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺑﻪ آن ﻣﯽﭘﺮدازد، از واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺎﺳﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﺖوارﮔﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در ﺑﺎزار ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺖوارﮔﯽ ﮐﺎﻻﯾﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد. از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﮔﺮدش ﺗﺤﻘﻖ ﯾﺎﺑﺪ، اﻧﮕﯿﺰه ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ

ارزشﻫﺎی ﭘﻮﻟﯽ و ﺑﺎ ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ اﻟﺰاﻣﺎت واﻗﻌﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ارزشﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ، ﺗﻤﺎم رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﻪ رواﺑﻂ اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﯾﻌﻨﯽ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻓﻘﻂ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﻃﺮﯾﻖ رواﺑﻂ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺮﺳﻨﺪ و در واﻗﻊ ﺧﺼﻠﺖ ﮐﺎﻻﯾﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﯾﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ. ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺑﺮای ﻓﺮوش اﺳﺖ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﻣﯽﺗﻮان ﺧﺮﯾﺪ. اﺟﺒﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮای اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، اﻓﺮاد را ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﻮل اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻨﻨﺪ ﻧﻪ ﺑﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ. و از آﻧﺠﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ داﺷﺘﻦ ﭘﻮل اﻣﮑﺎن ﻣﺮاوده اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﺧﻮد ﻣﺮاوده اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻨﻬﺎ وﺳﯿﻠﻪای ﺑﺮای ﮐﺴﺐ درآﻣﺪ اﺳﺖ. ﻫﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ وﺳﯿﻠﻪای ﺑﺮای اﻧﺴﺎن دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﺧﻮد را ﺗﻀﻤﯿﻦ و ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﺪ، ﺻﺮف ﻧﻈﺮ از اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ او در ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﺮااﻗﺘﺼﺎدی ﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ. اﮔﺮﭼﻪ ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ، اﻣﺎ او ﻓﻘﻂ در ﺧﺎرج از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ. او ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ رﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﻮد را ﻫﻢ ﻟﺬتﺑﺨﺶ و ﻫﻢ ﻗﺎﺑﻞ دﻓﺎع ﺑﺪاﻧﺪ، اﻣﺎ در واﻗﻊ ﻫﯿﭻ ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ ﺑﺮ آن ﻧﺪارد و ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ درﻣﺎﻧﺪه ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ.

اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﮕﺮش و رﻓﺘﺎر، ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﯿﻨﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺗﻤﺎﯾﻼت ذﻫﻨﯽ ﺗﺼﺎدﻓﯽ و از ﻧﻈﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﯽﻣﻌﻨﯽ اﻓﺮاد ﻣﺤﺪود ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﺛﺮات ﻣﻔﯿﺪی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ وﺟﻮد دارد، ﯾﮏ اﻣﺮ ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﺗﺄﺛﯿﺮی ﺑﺮ ﻣﺎﻫﯿﺖ آدﻣﺨﻮار ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﺪارد. آدوﻟﻒ آﯾﺸﻤﻦ، ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ از درﺟﻪ »اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ« ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﺮای اﻓﺮاد اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﺪ. او ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻧﺎﺗﻮان از ﮐﺸﺘﻦ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﻣﯽداﻧﺴﺖ، ﮐﺎﻣﻼً آﻣﺎده ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ دادن ﮐﺸﺘﻦ ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺮدان دﯾﮕﺮ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﻣﻮرد او ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪای ﭼﺸﻤﮕﯿﺮﺗﺮ از ﯾﮏ ﻧﮕﺮش ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ. ﻓﺮد ﻓﻘﻂ ﺧﻮد را واﻗﻌﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ؛ ﻣﺮدان دﯾﮕﺮ را اﻧﺘﺰاﻋﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺼﺮف ﯾﺎ دﺳﺘﮑﺎری ﺷﺪه ﻣﯽداﻧﺪ. ﻣﺨﺘﺮﻋﺎن، ﻃﺮاﺣﺎن، ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﮐﺎرﺑﺮان ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻼحﻫﺎی ﺟﻨﮕﯽ ﻣﺪرن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﻤﮕﯽ »ﺿﻌﻒ« آﯾﺸﻤﻦ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، اﻣﺎ دﻗﯿﻘﺎً، ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﯾﺎ ﺑﺎﻟﻘﻮه، ﻫﻤﺎن ﮐﺎری را اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ آﯾﺸﻤﻦ اﻧﺠﺎم ﻣﯽداد. و ﻫﻤﯿﻨﻄﻮر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران، ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن، دوﻟﺘﻤﺮدان، ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران، داﻧﺸﻤﻨﺪان، ﻣﺮﺑﯿﺎن، اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﺴﺖﻫﺎ، ﺷﺎﻋﺮان، رﻫﺒﺮان ﮐﺎرﮔﺮی و ﺧﻮد ﮐﺎرﮔﺮان ﺑﻪ ﻧﺎم ﯾﮑﯽ از ﺑﺖوارهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ و ﺗﺪاوم ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ، ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ.

اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﺟﺪﯾﺪی ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺴﺖ، اﻣﺎ ﻋﻈﻤﺖ آن ﺑﺎ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻓﻌﻠﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ آن ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دارد. اﺷﺎره ﺑﻪ ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎﻧﯽﺳﺎزی ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش و اﻣﺘﺪاد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و ﻫﻤﺰﻣﺎن از دﺳﺖ رﻓﺘﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻓﻌﺎل در آن، ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺎﺑﻮدی ﺟﻨﺒﺶ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ اﺳﺖ. ﻣﺎرﮐﺲ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً ﻇﺮﻓﯿﺖ ﮐﺎرﮔﺮان ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ آﮔﺎﻫﯽ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ را ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﯾﺮی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ آن، ﯾﻌﻨﯽ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﮐﺎر و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺑﻬﺒﻮد اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی زﻧﺪﮔﯽ ﮐﺎرﮔﺮان را دﺳﺖ ﮐﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ، ﻣﺎرﮐﺲ ﻣﯿﺰان ﮐﺎﻣﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻬﺮهوری ﮐﺎر ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻧﮑﺮده ﺑﻮد، ﮐﻪ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، ﺷﺮاﯾﻄﯽ را ﮐﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرﻓﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد آﮔﺎﻫﯽ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺷﻮد، ﺗﻐﯿﯿﺮ داد.

ﭼﻬﺎرم

ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ اﯾﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺑﺨﺶ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺟﻬﺎن در ﺗﻀﺎد اﺳﺖ. در واﻗﻊ، ﺟﺴﺘﺠﻮی ﯾﮏ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﺎ وﺟﻮد ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ. ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻠﺖﻫﺎ، اوﻣﺎﻧﯿﺴﻤﯽ ﺑﯿﺶ از ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﺸﺎن ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ، ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻪ ﻧﻘﺾ اﺻﻮل ﺧﻮد و ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞﻫﺎی ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺧﻮدِ اﺑﺰار رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ، ﻫﺪف ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ را ﻣﻨﺤﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺎﯾﺪ راهﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪی ﺑﺮای اﺟﺘﻨﺎب از اﯾﻦ ﻣﻌﻀﻞ ﯾﺎﻓﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﻫﺪاف ﻓﻮری اﯾﻦ ﻣﻠﺖﻫﺎ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﻧﺒﻮد و ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻠﮑﻪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻮد، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت دوﻟﺖ ﺑﻪ ﺟﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻮد. ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ در اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﮔﺎﻫﯽ ﮐﺎذب از ﯾﮏ ﻋﻤﻞ ﻏﯿﺮ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ وﺟﻮد دارد. ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد، ﺣﺘﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻮرژوازی آزاد ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان واﻗﻌﯿﺖ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، زﯾﺮا از دﯾﺪﮔﺎه ﺧﺎص آﻧﻬﺎ، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دوﻟﺘﯽ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﺎ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ را در اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ از ﺑﯿﻦ ﻣﯽﺑﺮد.

ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺼﺎﺣﺐ ﮐﺎر اﺿﺎﻓﯽ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ و از ﻧﻈﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، وﺟﻮد ﺣﺪاﻗﻞ دو ﻃﺒﻘﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ - ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺗﺼﺎﺣﺐﮐﻨﻨﺪﮔﺎن - را ﭘﯿﺶﻓﺮض ﻣﯽﮔﯿﺮد و راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﯾﮏ راﺑﻄﻪ ﺑﺎزاری ﺑﯿﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﮐﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی و ﻧﻪ رﻗﺎﺑﺖ، ﻧﺮخ اﻧﺒﺎﺷﺖ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺼﺎﺣﺐﮐﻨﻨﺪﮔﺎن، ﻧﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن، ﮐﺎر اﺿﺎﻓﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد. ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼً، ﺗﺤﺖ رواﺑﻂ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ، ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺧﻮد »ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ« ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. اﯾﻦ ﻧﺮخ اﻧﺒﺎﺷﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖ، ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوه ﺧﺎﺻﯽ از ﻣﺮدم، ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد و ﺷﺮاﯾﻂ زﻧﺪﮔﯽ ﻓﻮری ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﺎرﮔﺮ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت دوﻟﺖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮدﺳﺮاﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ، زﯾﺮا وﺟﻮد آن، از درون، ﺑﻪ ﻧﺮخ ﮐﺎﻓﯽ اﻧﺒﺎﺷﺖ و از ﺑﯿﺮون، ﺑﻪ ﻧﺮﺧﯽ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺑﺮای ﺗﺄﻣﯿﻦ وﺟﻮد ﻣﻠﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد. اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺗﺴﻠﻂ دارد. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، در ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻄﯽ، ﻧﺮخ ﻓﺰاﯾﻨﺪه اﺳﺘﺜﻤﺎر را ﻧﻤﯽﺗﻮان از ﻃﺮﯾﻖ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻬﺘﺮ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ را ﺑﺮای ﺗﻦ دادن آزاداﻧﻪ ﺑﻪ رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﻣﺼﻮن ﮐﺮد. اﺳﺘﺜﻤﺎر ﺑﺎ روشﻫﺎی اﺳﺘﺒﺪادی ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. ﻫﯿﭻ ﺷﺎﻧﺴﯽ ﺑﺮای اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﮐﻪ ﺳﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﮐﻨﺪ.

ﺟﻬﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداري، ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ، اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺧﻨﺜﯽ ﮐﺮدن ﯾﺎ ﻣﻄﯿﻊ ﮐﺮدن ﻧﯿﺮوﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎﻟﻘﻮهای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﻮﻟﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ، ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺧﻮدوﯾﺮاﻧﮕﺮی ﺧﻮد ﮔﺮاﯾﺶ دارد. ﻧﺎﺑﻮدی ﺟﺰﺋﯽ آن در ﻃﻮل دو ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ، ﺻﺮﻓﺎً راه را ﺑﺮای ﻧﺎﺑﻮدی ﮐﺎﻣﻞ آن در ﯾﮏ ﻫﻮﻟﻮﮐﺎﺳﺖ ﻫﺴﺘﻪای ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺘﻤﻞ ﻫﻤﻮار ﮐﺮد. ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ ﮐﻪ ﺟﻨﮓ دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ را ﮐﻪ ﺟﻬﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را اﺣﺎﻃﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺣﻞ ﮐﻨﺪ، ﺑﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺟﻨﮓ ﺗﺄﺛﯿﺮی ﻧﺪارد، زﯾﺮا اﻧﮕﯿﺰه ﺑﯽوﻗﻔﻪ ﺑﺮای ﺗﺴﻠﻂ ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي، ﭼﻪ ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن و ﭼﻪ ﺑﺮای ﺣﻔﻆ آن، ﻧﺘﯿﺠﻪ و ﻣﺠﻤﻮع ﺗﻤﺎم رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻏﯿﺮاﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ. ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮﻧﺪﮔﺎن

ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺗﻮدهﻫﺎی اﺧﺘﻪ و ﺑﯽﺗﻔﺎوت در اﯾﻦ ﺑﻦﺑﺴﺖ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ. آﻧﻬﺎ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﺎ اﺗﺨﺎذ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت »درﺳﺖ«، ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺧﺎص ﻣﻠﺖﻫﺎی ﺧﻮد و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﻮد، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻮد و ﺑﺨﺶ ﺑﺰرﮔﯽ از ﺟﻬﺎن را ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﻨﺪ.

اﮔﺮﭼﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﮓ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻧﺎﻣﺤﺘﻤﻞ، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ »ﺗﺼﺎدﻓﯽ« آﻏﺎز ﺷﻮد، اﻣﺎ دﻏﺪﻏﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮض ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮﭼﻪ ﺟﻨﮓ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ، اﻣﺎ ﺻﻠﺢ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ »ﺗﺼﺎدﻓﯽ« ﺣﻔﻆ ﺷﻮد. در اﯾﻦ ﺻﻮرت، اﺣﺘﻤﺎل ﻇﻬﻮر ﻣﺠﺪد اﺣﺴﺎﺳﺎت و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﺿﺪﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری وﺟﻮد دارد. ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺧﺼﻮﺻﯽ، در اﺷﮑﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ رﻗﯿﻖﺷﺪهاش، ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﺑﻪ وﺿﻮح ﻣﺤﺪود اﺳﺖ. اﯾﻦ اﻣﺮ در ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﺎرﮔﺮ ﺑﻪ ﺑﺨﺸﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﮐﻤﺘﺮی دارد و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهای ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد، آﺷﮑﺎر اﺳﺖ. ﺣﺬف ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ، ﻧﻪ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ را از ﻧﻈﺮ ﻋﺪدی از ﺑﯿﻦ ﻣﯽﺑﺮد و ﻧﻪ ﻣﯿﻞ او را ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ آﺑﺮوﻣﻨﺪاﻧﻪ از ﺑﯿﻦ ﻣﯽﺑﺮد. از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ، ﮔﺴﺘﺮش ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺗﺎزه در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ، رﺷﺪ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﯿﻨﯽ آﮔﺎﻫﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد. از ﺳﺮﮔﯿﺮی ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮای ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﻟﺪ دوﺑﺎره اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.

۱. ﮐﺎرل ﻣﺎرﮐﺲ، دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و ﻓﻠﺴﻔﯽ ۱۸۴۴، ﻣﺴﮑﻮ، ﺻﻔﺤﺎت. ۷۶-۷۵

۲. ﻫﻤﺎن، ص. ۶۹

۳. ﮐﺎرل ﻣﺎرﮐﺲ، ﻓﺮﯾﺪرﯾﺶ اﻧﮕﻠﺲ، اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی آﻟﻤﺎﻧﯽ، ﻧﯿﻮﯾﻮرک، ۱۹۳۹، ﺻﻔﺤﺎت. ۸-۷

4. ﻫﻤﺎن، ﺻﻔﺤﺎت. ۱۵-۱۴

. 176 ص، 1953 ﺑﺮﻟﯿﻦ، ، Grundrisse der Kritik der Politischen Oekonomie ﻣﺎرﮐﺲ، ﮐﺎرل. 5