نُه روز جنگ علیه جمهوری اسلامی؛ تهران در کانون حملات

نه روز پس از آغاز حملات گسترده آمریکا و اسرائیل و کشته شدن علی خامنه‌ای، دامنه جنگ از آب‌های اقیانوس هند تا مدیترانه گسترش یافته و همزمان توان موشکی جمهوری اسلامی به میزان چشمگیری کاهش یافته است

داریوش معمار روزنامه‌نگار-ایندیپندنت ‌فارسی

یک شنبه ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ برابر با ۸ مارس ۲۰۲۶

نه روز پس از آغاز حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به اهداف نظامی جمهوری اسلامی و کشته‌شدن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین حکومت ایران، دامنه جغرافیایی درگیری‌ها به شکل قابل‌توجهی گسترش یافته است. به گفته کارشناسان نظامی، این موضوع نشان می‌دهد جنگ وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر شده است.

درحالی‌که در روزهای نخست تمرکز اصلی حملات بر مراکز نظامی در داخل ایران بود، اکنون میدان نبرد به مناطق وسیع‌تری کشیده شده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد درگیری‌ها از آب‌های اطراف سریلانکا در اقیانوس هند تا بندر لیماسول در قبرس و دریای مدیترانه امتداد یافته است. درعین‌حال کشورهای حوزه خلیج فارس و حتی منطقه خودمختار نخجوان در جمهوری آذربایجان نیز به شکل‌های مختلف تحت تاثیر این تنش نظامی قرار گرفته‌اند.

کارشناسان نظامی معتقدند پراکندگی جغرافیایی این درگیری‌ها نشانه آن است که جنگ از سطح یک نبرد محدود فراتر رفته و اکنون ابعاد منطقه‌ای پیدا کرده است که می‌تواند امنیت دریایی، خطوط انرژی و توازن نظامی در خاورمیانه را دستخوش تغییر کند.

تشدید فشار نظامی بر ساختار دفاعی جمهوری اسلامی

در همین حال مقام‌های نظامی ایالات متحده از تشدید عملیات علیه توان نظامی جمهوری اسلامی خبر داده‌اند. فرمانده نیروهای آمریکا در خاورمیانه اعلام کرده است نیروهای این کشور دست‌کم ۳۰ شناور نظامی ایران را هدف قرار داده و نابود کرده‌اند، شناورهایی که به گفته او شامل یک ناو بزرگ پهپادبر نیز بوده است.

همزمان بمب‌افکن‌های راهبردی بی۲ با استفاده از ده‌ها بمب سنگرشکن مجموعه‌ای از تاسیسات زیرزمینی مرتبط با تولید موشک و پرتابگرهای موشک بالستیک را هدف قرار داده‌اند. مقام‌های آمریکایی می‌گویند این حملات بخشی از عملیاتی است که با نام «خشم حماسی» اجرا می‌شود.

به گفته رئیس‌جمهوری ایالات متحده، تمرکز اصلی این عملیات بر نابودی موشک‌های تهاجمی، زیرساخت‌های تولید موشک و توان دریایی جمهوری اسلامی است. او تاکید کرده است هدف نهایی این عملیات جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای است.

برخی تحلیلگران نظامی معتقدند این راهبرد به معنای تلاش برای از کار انداختن ظرفیت بازدارندگی جمهوری اسلامی است، ظرفیتی که طی سال‌های گذشته بر پایه برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی در منطقه شکل گرفته است.

کاهش چشمگیر حملات موشکی ایران

در کنار تشدید حملات آمریکا و اسرائیل، گزارش‌ها از کاهش محسوس توان عملیاتی جمهوری اسلامی نیز حکایت دارد. منابع نظامی می‌گویند حجم پاسخ‌های موشکی ایران در مقایسه با روز نخست جنگ حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است. همچنین حملات پهپادی جمهوری اسلامی نیز حدود ۸۳ درصد کمتر شده است.

کارشناسان نظامی این کاهش را نشانه آسیب دیدن زیرساخت‌های فرماندهی، تولید و پرتاب موشک در ایران می‌دانند. به گفته آنها، ادامه حملات به مراکز نظامی توان پاسخگویی جمهوری اسلامی را بیش از پیش محدود می‌کند.

در همین حال ارتش اسرائیل بامداد یکشنبه اعلام کرد موج تازه‌ای از حملات را علیه زیرساخت‌های نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی آغاز کرده است. این حملات در شرایطی صورت گرفت که تهران شامگاه شنبه پس از انفجار چند پالایشگاه و انبار بزرگ نفت در دود و آتش فرو رفت.

منابع اسرائیلی می‌گویند در ۲۴ ساعت گذشته، با استفاده از جنگنده‌ها و موشک‌های دوربرد، به ده‌ها هدف در نقاط مختلف ایران حمله شده است. تمرکز اصلی این حملات بر زیرساخت‌های نظامی در تهران بوده است.

در این حملات انبارهای نفت شهران، اقدسیه، شهرری، کوهک و فردیس کرج هدف قرار گرفتند، تاسیساتی که ارتش اسرائیل می‌گوید برای تامین سوخت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی استفاده می‌شدند.

همزمان گزارش‌هایی نیز از حمله به مجموعه‌ای از مراکز نظامی و امنیتی در شهرهای مختلف منتشر شده است. این اهداف شامل مقرهای سپاه پاسداران، مراکز نیروی انتظامی، پادگان‌ها و سامانه‌های پدافند هوایی بوده است.

مقام‌های اسرائیلی می‌گویند این عملیات بخشی از یک برنامه گسترده برای تضعیف توان نظامی جمهوری اسلامی است.

جنگ در سراسر ایران؛ تمرکز حملات بر تهران

بررسی داده‌های میدانی درباره پراکندگی حملات نشان می‌دهد طی ۹ روز گذشته صدها حمله هوایی و موشکی در نقاط مختلف ایران ثبت شده است. این حملات در دست‌کم ۳۰ استان کشور مناطقی را هدف قرار داده‌ و تقریبا سراسر ایران را درگیر جنگ کرده‌اند.

براساس این داده‌ها، استان تهران با بیش از ۳۰ درصد از حملات ثبت‌شده بیشترین سهم را داشته است. تمرکز بالای حملات در تهران نشان می‌دهد بخش مهمی از عملیات نظامی بر تضعیف ساختار سیاسی و فرماندهی جمهوری اسلامی متمرکز شده است.

پس از تهران، استان‌های خوزستان و کرمانشاه در رده‌های بعدی قرار دارند. موقعیت راهبردی این دو استان، از جمله وجود پایگاه‌های نظامی، تاسیسات نفت و گاز و مراکز لجستیکی نظامی، از عواملی است که آنها را به اهداف مهم حملات تبدیل کرده است.

استان‌های بوشهر، بندرعباس، اصفهان، آذربایجان شرقی، البرز و قم نیز درمیان مناطقی قرار دارند که بیشترین حجم حملات به آنها صورت گرفته است؛ این استان‌ها میزبان برخی صنایع دفاعی، مراکز نظامی و تاسیسات حساس حکومتی‌اند. در مقابل، استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمان و خراسان شمالی و جنوبی تاکنون سهم کمتری از حملات ثبت‌شده داشته‌اند.

خسارت‌های گسترده به مناطق غیرنظامی

در حالی که مقام‌های آمریکا و اسرائیل تاکید می‌کنند اهداف این حملات عمدتا مراکز نظامی، تاسیسات هسته‌ای، زیرساخت‌های دولتی و شخصیت‌های کلیدی جمهوری اسلامی است، مقام‌های جمهوری اسلامی از وارد شدن خسارت‌های گسترده به زیرساخت‌های غیرنظامی خبر می‌دهند.

پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی، اعلام کرده است در مجموع نُه هزار و ۶۶۹ واحد غیرنظامی در حملات هوایی اخیر آسیب دیده‌اند. به گفته او، از این میان هفت هزار و ۹۴۳ واحد مسکونی و یک هزار و ۶۱۷ واحد تجاری آسیب دیده‌اند، رقمی که به گفته مقام‌های امدادی بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های معیشتی و اقتصادی شهروندان را تحت تاثیر قرار داده است.

براساس این گزارش، ۳۲ مرکز دارویی و درمانی و ۶۵ مدرسه و واحد آموزشی نیز در مناطق مختلف کشور آسیب دیده‌اند. همچنین ۱۳ مرکز متعلق به جمعیت هلال‌احمر در جریان این حملات خسارت دیده است. رئیس جمعیت هلال‌احمر همچنین اعلام کرد ۱۵ دستگاه خودرو امدادی شامل خودروهای نجات و ۱۳ آمبولانس متعلق به هلال‌احمر و اورژانس در این حملات آسیب دیده‌اند.

به گفته او، شماری از نیروهای امدادی نیز در جریان عملیات امدادرسانی مجروح شده‌اند. هفت نفر از نیروهای امدادی در شهرهایی از جمله تهران، مهاباد و خمین آسیب دیده‌اند. همچنین مقام‌های امدادی اعلام کردند ۱۱ نفر از کادر درمان در این حملات کشته و ۳۳ نفر از کارکنان حوزه درمان زخمی شده‌اند.

مقام‌های جمهوری اسلامی می‌گویند عملیات امدادرسانی، ارزیابی خسارت‌ها و حمایت از آسیب‌دیدگان همچنان ادامه دارد و نیروهای امدادی با تمام ظرفیت و امکاناتشان در مناطق آسیب‌دیده حضور دارند.