«برای ما آینده‌ای وجود ندارد»: ایرانیان ناراضی می‌گویند اکنون یا هرگز باید رژیم را سرنگون کرد
اقتصاد بیمار جرقه بزرگ‌ترین خیزش سال‌های اخیر را زده است؛ معترضان می‌گویند وقت آن رسیده که رژیم را در ضعیف‌ترین وضعیتش هدف قرار دهند

دیپا پرِنت و ویلیام کریستو

Guardian

شنبه ۳ ژانویه ۲۰۲۶، ۰۹:۵۲ به وقت CET

یک تصویر از یک شاهد عینی نشان می دهد که آتش در خارج از یک ایستگاه پلیس در استان لرستان ایران در اول ژانویه در حال سوختن است. اعتراضات از تهران به حدود ۳۲ شهر در سراسر ایران گسترش یافته است. عکس: شبکه های اجتماعی/رویترز

مهناز، زمانی که مهسا امینی سه سال پیش پس از بازداشت به دلیل ادعای «بدحجابی» در بازداشت پلیس جان باخت، برای اعتراض خیلی کم‌سن‌وسال بود. مادرش اجازه نداد به انبوه جمعیت‌هایی بپیوندد که در تهران و سراسر کشور شعار «زن، زندگی، آزادی» سر می‌دادند؛ بنابراین او تنها می‌توانست از خانه تماشا کند که چگونه با باتوم و گلوله عقب رانده می‌شدند.

از آن زمان، این دانشجوی ۱۹ ساله مهندسی کامپیوتر در تهران منتظر فرصتی بود تا به دیگر ایرانیان معترض بپیوندد. روز یکشنبه، سرانجام آن لحظه فرا رسید.

سقوط ناگهانی ارزش پول ملی ایران ضربه نهایی به مردمی بود که زیر بار اقتصادی بیمار از صبر کردن خسته شده‌اند. اعتراض‌ها به‌سرعت در تهران آغاز شد و گسترش یافت و بزرگ‌ترین اعتراض‌های کشور در سال‌های اخیر را رقم زد؛ اعتراض‌هایی که برخی از آن‌ها مرگبار بوده‌اند. دست‌کم ۱۰ نفر در خشونت‌های پیرامون اعتراض‌ها کشته شده‌اند و دو مورد مرگ جدید نیز در طول شب رخ داده است.

مهناز که به دلیل ترس از پیامدها با نام مستعار صحبت می‌کند، گفت: «با وجود ترس‌های مادرم، روز چهارشنبه به اعتراض‌ها پیوستم. به هر حال ما را اعدام می‌کنند و بازداشت می‌کنند. حالا مردم فکر می‌کنند اگر وقتی حتی در خیابان هم نیستیم ما را می‌کشند، پس چرا لعنتی منتظر لحظه مناسب بمانیم؟»

معترضان در ۳۱ دسامبر به یک ساختمان دولتی در فسا، در جنوب ایران، حمله می‌کنند.

این تظاهرات با بستن مغازه‌ها توسط کسبه در اعتراض به وخامت اوضاع اقتصادی آغاز شد و از تهران به حدود ۳۲ شهر در سراسر کشور گسترش یافت. آنچه در ابتدا حرکتی برای بیان مطالبات اقتصادی بود، دامنه‌اش گسترده‌تر شد و معترضان شعارهایی علیه حکومت ایران سر دادند.

دانشجویان و فعالان شروع به سر دادن شعار «مرگ بر دیکتاتور» — در اشاره به رهبر ۸۶ ساله، علی خامنه‌ای — و «زن، زندگی، آزادی» کردند؛ شعاری که پژواک اعتراض‌های ۲۰۲۲ است که ایران را فلج کرده بود.

با گسترش اعتراض‌ها، نگرانی دولت نیز افزایش یافته است. رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیانِ اصلاح‌طلب، ابتدا اعلام کرد به مقامات دستور داده به «مطالبات مشروع» معترضان گوش دهند و گفت به دنبال گفت‌وگو با رهبران اعتراض‌هاست.

هم‌زمان، گروه‌های حقوق بشری ایرانی مدعی‌اند نیروهای امنیتی از نیروی مرگبار علیه معترضان استفاده کرده‌اند. «مرکز حقوق بشر در ایران» مستقر در نیویورک روز جمعه اعلام کرد هشت معترض به دست نیروهای امنیتی دولتی کشته و ده‌ها نفر دیگر زخمی شده‌اند. بنا به گزارش خبرگزاری هرانا، دست‌کم ۱۱۹ نفر به دلیل مشارکت در اعتراض‌ها بازداشت شده‌اند.

رضا، دانشجوی ۲۰ ساله‌ای که در اعتراض‌ها حضور داشته، توصیف کرد که چگونه مأموران لباس‌شخصی و نیروهای بسیج شب سال نو به خوابگاه‌هایشان یورش بردند. آن‌ها شروع به بازجویی از دانشجویان کردند و هنگام پرس‌وجو درباره اینکه چه کسی اعتراض‌ها را هدایت می‌کند، آن‌ها را کتک زدند. از آن زمان، بسیاری از کلاس‌ها برای جلوگیری از تجمع در محوطه‌های دانشگاهی — جایی که حضور نیروهای امنیتی تقویت شده — به‌صورت آنلاین برگزار می‌شود.

رضا که او هم خواست با نام مستعار صحبت کند، گفت: «پیوستن به این اعتراض‌ها یعنی نابود کردن آینده‌مان، اما فهمیده‌ایم که زیر این رژیم اصلاً آینده‌ای برای ما وجود ندارد؛ پس چرا حالا بترسیم و پنهان شویم؟»

این اعتراض‌ها در زمانی حساس برای دولت ایران رخ می‌دهد؛ دولتی که در ژوئن با جنگی ۱۲ روزه با اسرائیل متزلزل شد. در جریان بمباران تقریباً دو هفته‌ای اسرائیل علیه ایران — با مصونیتی نزدیک به کامل — بیش از هزار نفر کشته شدند.

زنان در شمال تهران در حال خرید میوه و سبزیجات؛ هزینه‌های زندگی به‌شدت افزایش یافته و بهای مواد غذایی به‌طور میانگین نسبت به همین زمان در سال گذشته ۵۰٪ بیشتر شده است.

این حملات ضربه‌ای به تصویر نفوذناپذیری رژیم ایران بود؛ رژیمی که سال‌ها می‌گفت اسرائیل جرأت حمله به خاک ایران را ندارد. ایرانیان دیدند که اسرائیلی‌ها به پناهگاه‌های موشکی می‌روند، در حالی که خودشان مجبور بودند در ایستگاه‌های مترو جمع شوند و زیر تهدید بمب‌ها از تهران بگریزند و از خود بپرسند چرا کشورشان برای جنگی که سال‌ها در حال شکل‌گیری بود، آماده‌تر نبود.

با گسترش اعتراض‌ها در سراسر کشور، دونالد ترامپ دو بار تهدید به حمله‌ای تازه علیه ایران کرد. او روز دوشنبه به خبرنگاران گفت اگر ایران در حال بازسازی توان موشکی خود باشد — ادعایی که ایران رد می‌کند — «آن‌ها را از پا درمی‌آورم». روز جمعه نیز در صورت کشته شدن معترضان، به مداخله آمریکا تهدید کرد و هشدار داد ایالات متحده «آماده و مسلح» است.

تهدیدهای ترامپ باعث شده مقام‌های ایرانی بیش از پیش بر روایت «حمایت خارجی» از اعتراض‌های داخلی تکیه کنند؛ به‌طوری که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، آمریکا و اسرائیل را به دست داشتن در این تظاهرات متهم کرد.

اما همین تهدیدها تنها بر باور برخی معترضان افزوده که اکنون زمان مناسبی برای آمدن به خیابان‌هاست.

مهناز گفت: «ما به ستوه آمده‌ایم و بعد از ژوئن فهمیدیم باید وقتی ضعیف‌ترند ضربه بزنیم؛ و این زمان، همین حالاست. می‌گویند باید آهن را وقتی داغ است زد، درست است؟»

یک معترض ۲۸ ساله دیگر گفت به‌جای حملات نظامی خارجی، می‌خواهد غرب فشار دیپلماتیک بر مقامات ایرانی وارد کند و پشتیبانی فنی از معترضان فراهم آورد؛ مثلاً تضمین کند اینترنت در ایران باز بماند.

اعتراض‌های کنونی کوچک‌ترند و فاقد چهره‌ای محوری مانند مهسا امینی برای بسیج مردم.

اقتصاد بیمار، سوخت اصلی این اعتراض‌هاست؛ اقتصادی که کارشناسان آن را حاصل ترکیبی از سوءمدیریت دولتی و تحریم‌های بین‌المللی می‌دانند که با مسدود شدن دسترسی ایران به دارایی‌های بلوکه‌شده در خارج و ارز خارجی، تورم را تشدید کرده است. ریال ایران در شش ماه گذشته بیش از ۵۰٪ ارزش خود را از دست داده و روز یکشنبه به پایین‌ترین سطح تاریخی خود، یعنی ۱.۴ میلیون ریال[140000تومان] در برابر هر دلار، رسید.

هزینه‌های زندگی به‌شدت افزایش یافته و قدرت خرید مردم فرسوده شده است؛ به‌طوری که بهای مواد غذایی به‌طور میانگین نسبت به همین زمان در سال گذشته 50% افزایش یافته است. مالیات جدید دولت که قرار است از سال نوی ایرانی در ۲۱ مارس اجرایی شود، خشم مردم را بیشتر کرده است.

مشخص نیست که آیا این اعتراض‌ها می‌توانند از سرکوب خشونت‌بار مانند سال ۲۰۲۲ جان سالم به در ببرند یا نه. این بار، اعتراض‌ها کوچک‌ترند و فاقد یک چهره مرکزی مانند مهسا امینی برای همگرایی‌اند. مطالبات پراکنده‌تر و نارضایتی‌ها بیشتر ماهیت اقتصادی دارند.

با این حال، معترضان در خیابان‌ها می‌گویند مصمم‌اند تا دیدن تغییر واقعی بمانند. آن‌ها می‌گویند از اعتراض‌های سه سال پیش درس گرفته‌اند و مشتاق‌اند آن درس‌ها را به کار ببندند.

مُعین، معترض ۲۸ ساله‌ای از لرستان که با نام مستعار صحبت می‌کرد، گفت: «یاد گرفتیم که فارغ از هر چیز، تنها راه رسیدن به آزادی ادامه دادنِ اعتراض‌ها به‌صورت پیوسته و راهبردی است؛ چیزی که به‌نظر من در گذشته کم‌رنگ بود. می‌دانستیم پایان رژیم را می‌خواهیم — و این هدف مشترک همه اعتراض‌ها بوده است.»

منبع:گاردین