جمهوری اسلامی به روش‌های اضطراری برای جلوگیری از توقف تولید نفت متوسل شد

استفاده از روش‌هایی مانند انتقال نفت از طریق راه‌آهن به چین یا بهره‌گیری از نفتکش‌های فرسوده به‌عنوان مخازن شناور صرفا راهکارهایی کوتاه‌مدت‌اند که فقط چند روز زمان می‌خرند

ایندیپندنت فارسی 

سه شنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ برابر با ۲۸ آوریل ۲۰۲۶

کارگری مقابل یکی از پایانه‌های نفتی‌ــ عصر ایران

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، صنعت نفت ایران تحت فشاری بی‌سابقه قرار گرفته است، و انسداد مسیرهای صادراتی و محدودیت در دسترسی به بازارهای جهانی موجب شده است مخازن نفتی کشور به‌سرعت پر شوند. محاصره بنادر ایران و تشدید محدودیت‌های آمریکا بر صادرات نفت نه‌تنها توان صادراتی را کاهش داده، بلکه زنجیره تولید را نیز دچار اختلال کرده است.

این روزنامه می‌نویسد به‌دلیل جلوگیری از رسیدن نفتکش‌ها به مشتریان و عدم امکان بارگیری مجدد، جمهوری اسلامی ناچار شده است بخشی از نفت را در نفتکش‌های شناور ذخیره کند، راهکاری که پیش‌تر نیز در شرایط تحریمی استفاده شده بود اما آن زمان محاصره دریایی وجود نداشت و کانال‌های صادراتی هنوز تا حدی فعال بودند. 

با این حال، اکنون ظرفیت این روش نیز رو به اتمام است و مقام‌های جمهوری اسلامی به استفاده از شیوه‌های نامتعارف روی آورده‌اند، از جمله استفاده از کانتینرها و مخازن فرسوده و بلااستفاده در مراکز نفتی جنوب کشور مانند اهواز و عسلویه اشاره کرد. این راهکارها نشان‌دهنده فشار شدید بر زیرساخت‌های ذخیره‌سازی است. 

همچنین به گفته حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی، جمهوری اسلامی در تلاش است نفت را از طریق راه‌آهن به چین ارسال کند. 

بیشتر صادرکنندگان معمولا از صادرات ریلی اجتناب می‌کنند، زیرا این روش نسبت به حمل‌و‌نقل دریایی سودآوری و کارایی بسیار کمتری دارد.

در همین راستا، میعاد ملکی، که سال‌ها در حوزه تحریم‌های ایران در وزارت خزانه‌داری فعالیت داشته است، این تحولات را نشانه‌ای از نزدیک شدن ایران به سقف ظرفیت ذخیره‌سازی می‌داند و می‌گوید این موضوع برآورد حدود ۱۳ روز ظرفیت ذخیره‌سازی در خشکی را تایید می‌کند. به گفته او، استفاده از روش‌هایی مانند انتقال نفت از طریق راه‌آهن به چین یا بهره‌گیری از نفتکش‌های فرسوده به‌عنوان مخازن شناور صرفا راهکارهایی کوتاه‌مدت‌اند که فقط چند روز زمان می‌خرند.

ملکی تاکید می‌کند که صادرات ریلی نفت عملا فاقد توجیه زیرساختی است، زیرا فقط دو مسیر ریلی به چین وجود دارد که تاکنون برای انتقال نفت خام استفاده نشده‌اند و ظرفیت و تجهیزات لازم برای حمل‌ونقل محموله‌های بزرگ نفت خام را ندارند. 

ملکی می‌گوید راه‌حل «ذخیره‌سازی شناور» نیز به همان اندازه محدود است. استفاده از نفتکش‌های قدیمی، از جمله ابرنفتکش ۳۰ ساله ناشا که از رده خارج شده است، فقط می‌تواند حدود ۴۸ ساعت زمان بخرد.

از سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی پایانه‌های کلیدی مانند جاسک تا ۲۵ آوریل به سقف ظرفیت رسیده‌اند و بخشی از نفتکش‌ها اکنون در نزدیکی خارگ لنگر انداخته‌اند و به‌عنوان ظرفیت سرریز موقت عمل می‌کنند. 

این در حالی است که، به گفته ملکی، شرایط کنونی با دوره‌های پیشین تحریم مانند سال ۲۰۲۰ تفاوت اساسی دارد که ۸۵ درصد از ظرفیت ذخیره‌سازی استفاده شد و ۱۲۰ میلیون بشکه ذخیره شناور بود. آن زمان، تحریم‌ وجود داشت، اما ایران محاصره دریایی نشده بود و مسیرهای صادراتی هنوز تا حدی فعال بودند؛ اما اکنون، آن «سوپاپ اطمینان» از بین رفته و ظرفیت نفتکش‌های ایران از جمله ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» با ۱۶۶ میلیون بشکه پر شده است و باعث شده فشار بر سیستم ذخیره‌سازی به‌مراتب شدیدتر باشد.

به عقیده ملکی، اقدام‌های اخیر‌ــ از ذخیره‌سازی در کانتینرها و مخازن فرسوده گرفته تا استفاده از نفتکش‌های بازنشسته و طرح‌های انتقال ریلی‌ــ بیش از آنکه راهبرد ذخیره‌سازی باشند، نشانه‌ سیستمی در آستانه اشباع ظرفیت‌ است. در چنین شرایطی، ادامه تولید بدون امکان صادرات می‌تواند به کاهش اجباری تولید یا بروز بحران‌های ثانویه منجر شود؛ و بحران کمبود بنزین نیز نزدیک است.

*****

رو به پایان بودن ظرفیت ذخیره‌سازی در پی محاصره دریایی؛ ایران در آستانه آسیب «غیرقابل‌برگشت» به میادین نفتی

ایران احتمالا تا چهارشنبه فرصت دارد پیش از آنکه تاسیسات ذخیره‌سازی زمینی‌اش پر شود.وقتی تولید در یک میدان نفتی به‌طور کامل متوقف می‌شود، نفوذ آب و بی‌ثباتی شیمیایی رخ می‌دهد که می‌تواند به مشکلاتی مانند تورم رس منجر شود

 

تاسیسات نفتی- خبرگزاری فرانسه

ایران در حالی که آمریکا به محاصره دریایی خود در تنگه هرمز ادامه می‌دهد، به‌سرعت با کمبود فضای ذخیره‌سازی نفت مواجه شده است؛ وضعیتی که می‌تواند به گفته کارشناسان به آسیب «غیرقابل‌برگشت» به بزرگ‌ترین صنعت و شریان حیاتی اقتصاد جمهوری اسلامی منجر شود.

بر اساس گزارش بلومبرگ و با استناد به تصاویر ماهواره‌ای، ابرنفتکش‌های عظیمی در نزدیکی جزیره خارگ — یکی از مراکز حیاتی نفتی که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را کنترل می‌کند — مشاهده شده‌اند.

اما با توجه به اینکه در نتیجه محاصره آمریکا در دریای عمان، نفتکش‌ها مقصدی برای تخلیه ندارند، کارشناسان می‌گویند این نشان می‌دهد حکومت از این کشتی‌ها به‌عنوان مخازن شناور استفاده می‌کند.

ایران بارها تلاش کرده کشتی‌های خود را از محاصره دریایی آمریکا عبور دهد، اما طبق داده‌های ردیابی کشتی‌ها، این شناورها به‌طور مکرر متوقف شده‌اند و در روزهای اخیر دست‌کم شش نفتکش مجبور به بازگشت شده‌اند.

گزارش‌ها حاکی است که با پر شدن ظرفیت ذخیره‌سازی در خشکی، ایران در حال بارگیری نفتکش‌های بزرگ خود است.

دونالد ترامپ روز یکشنبه هشدار داد که جمهوری اسلامی تا روز چهارشنبه فرصت دارد پیش از آنکه ظرفیت ذخیره‌سازی به حداکثر برسد؛ موضوعی که میلیاردها دلار را در معرض خطر قرار می‌دهد. ایران در طول جنگ روزانه حدود ۲ میلیون بشکه نفت تولید کرده است.

درک ریسفیلد، هم‌بنیان‌گذار مارکت‌واچ و مشاور پیشین مک‌کینزی، گفت: «اگر ایران به‌دلیل کمبود ظرفیت ذخیره‌سازی مجبور شود تولید نفت و گاز را متوقف کند، این امر به بهره‌وری میادین نفتی آسیب دائمی وارد خواهد کرد.»

او افزود: «این آسیب غیرقابل‌برگشت خواهد بود. کاهش ظرفیت می‌تواند به‌راحتی به نیم میلیون بشکه در روز برسد.»

پروژه تهدیدات حیاتی در اندیشکده امریکن اینترپرایز نیز برآورد کرده است که تهران احتمالا تا ۲۹ آوریل فرصت دارد پیش از آنکه تاسیسات ذخیره‌سازی زمینی‌اش پر شود.

ارزیابی این نهاد با برآورد شرکت‌های انرژی مانند «اسپکتس» Energy Aspects همخوانی دارد؛ در حالی که شرکت مشاوره‌ای FGE NextantECA اعلام کرده ایران حدود ۱۲۲ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره‌سازی دارد که کمتر از هفت هفته زمان باقی می‌گذارد تا پیش از توقف تولید.

با این حال، توقف تولید در میادین نفتی نیز خطرات متعددی برای جمهوری اسلامی به همراه دارد.

توقف ناگهانی و طولانی‌مدت در تاسیسات تولید نفت می‌تواند به مخازن سوخت آسیب دائمی وارد کند و راه‌اندازی مجدد و بازگشت به سطح تولید پیشین را بسیار دشوارتر کند.

ریسفیلد توضیح داد: «وقتی تولید در یک میدان نفتی به‌طور کامل متوقف می‌شود، نفوذ آب و بی‌ثباتی شیمیایی رخ می‌دهد که می‌تواند به مشکلاتی مانند تورم رس منجر شود.»

او افزود: «برای احیای تولید، باید هزینه زیادی پرداخت شود.»

احمد بخشش اردستانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، روز جمعه هشدار داد که در صورت توقف میادین نفتی، هزینه راه‌اندازی مجدد آنها فشار عظیمی بر اقتصاد از پیش آسیب‌دیده تهران وارد خواهد کرد.

او گفت: «باید برای این محاصره دریایی کاری انجام دهیم، زیرا اگر مجبور به تعطیلی چاه‌های نفت شویم، برای راه‌اندازی دوباره آنها به میلیاردها دلار نیاز خواهیم داشت.»

او افزود: «بستن چاه‌های نفت به سادگی بستن شیر آب نیست.»

همایون فلاکشاهی، رئیس تیم تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، گفت ایران مدت‌هاست از کمبود سرمایه‌گذاری و چالش‌های مدیریت مخازن رنج می‌برد و در نتیجه، میانگین نرخ بازیابی آن در زمان توقف تولید حدود ۲۵ درصد است.

او در تحلیلی نوشت: شرکت ملی نفت ایران «هم‌اکنون تحت فشار است، زیرا سهم فزاینده‌ای از درآمدهای نفتی به کانال‌های مرتبط با سپاه پاسداران هدایت می‌شود و این امر منابع موجود برای نگهداری و بازیابی در بخش بالادستی را کاهش می‌دهد.»

کارشناسان می‌گویند با کاهش ظرفیت ذخیره‌سازی، ایران احتمالا از ناوگان نفتکش‌های خود برای نگهداری مازاد استفاده خواهد کرد؛ شواهدی از این اقدام نیز هفته گذشته مشاهده شده است.

در ۲۳ آوریل، ردیاب‌های دریایی گزارش دادند که ایران نفتکش بسیار بزرگ «ناشا» را که پیش‌تر بازنشسته شده بود، در نزدیکی جزیره خارگ دوباره به کار گرفته است.

تنگه هرمز که مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان است، اکنون با توقف تقریبی تردد مواجه شده است؛ چرا که هم آمریکا و هم ایران محدودیت‌هایی بر عبور کشتی‌ها اعمال کرده‌اند.

ترامپ از فشار اخیر بر تولید نفت ایران برای وادار کردن جمهوری اسلامی به بازگشت به مذاکرات با آمریکا استفاده کرده و محدودیت ظرفیت ذخیره‌سازی را به‌عنوان نوعی «بمب ساعتی» توصیف کرده است.

او به فاکس‌نیوز گفت: «وقتی حجم عظیمی از نفت در سیستم شما جریان دارد، اگر به هر دلیلی این جریان متوقف شود — چون نمی‌توانید آن را در مخازن یا کشتی‌ها ذخیره کنید، که برای آنها اتفاق افتاده — چه می‌شود؟ این خط از درون منفجر می‌شود، هم به‌صورت مکانیکی و هم در زمین.»

او افزود: «این اتفاقی است که رخ می‌دهد؛ همه‌چیز منفجر می‌شود. می‌گویند فقط حدود سه روز تا وقوع آن زمان باقی مانده است. و وقتی منفجر شود، دیگر هرگز نمی‌توان آن را به شکل قبل بازسازی کرد.»

 توقف تولید نفت ایران می‌تواند باعث جهش قیمت سوخت در بازار جهانی شود و به اختلال روزانه ۱۲ میلیون بشکه‌ای ناشی از جنگ بیفزاید.