روایت تلاش‌هایی که به اعطای پناهندگی به اعضای تیم فوتبال زنان ایران در استرالیا منجر شد

در هتل محل اقامت تیم، پنج بازیکن توانستند مدتی دور از حضور دائمی تیم امنیتی تنها باشند و به اتاق‌های خود برگردند؛ آن زمان بود که به اتاقی خصوصی منتقل شدند تا بتوانند با نغمه دانایی، مشاور مهاجرت، گفت‌وگو کنند و او گزینه‌های پناهندگی را برایشان توضیح داد

ایندیپندنت فارسی سه شنبه ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ برابر با ۱۰ مارس ۲۰۲۶ ۱۵:۰۰

48 ساعت زمان برد، اما فقط یک پنجره فرصت کوچک کافی بود تا پنج بازیکن زن تیم ملی فوتبال ایران از دست تیم امنیتی همراهشان بگریزند و به مکانی امن منتقل شوند و ویزای بشردوستانه دریافت کنند، اقدامی که به یکی از پرمناقشه‌ترین رویدادهای حاشیه جام ملت‌های زنان آسیا تبدیل شد.

ماجرا زمانی حساس‌تر شد که شماری از بازیکنان ایران در نخستین مسابقه‌شان در برابر کره جنوبی از خواندن سرود ملی خودداری کردند، اقدامی که به‌ اعتراضی خاموش تعبیر شد و واکنش تند رسانه‌های حکومتی را برانگیخت. محمدرضا شهبازی، مجری صداوسیما، این بازیکنان را «خائنان زمان جنگ» خواند و گفت: «در زمان جنگ، باید با خائنان با شدت بیشتری برخورد کرد.» این تهدیدها نگرانی‌ها را درباره سرنوشت اعضای تیم در صورت بازگشت به ایران تشدید کرد.

در روزهای بعد، فعالان ایرانی‌ـ‌استرالیایی، هواداران تیم و نهادهای مدنی تلاش کردند توجه مقام‌های استرالیایی را به وضعیت این زنان جلب کنند. در بیرون هتل محل اقامت تیم در گلد کوست تجمع‌هایی شکل گرفت و ویدیوهایی منتشر شد که گفته می‌شد در آنها یکی از بازیکنان از داخل اتوبوس علامت بین‌المللی درخواست کمک را نشان داده است.

حدود ۵۰ معترض، که برخی از آنها پرچم شیر و خورشید در دست داشتند، شامگاه یکشنبه هنگام خروج اتوبوس از ورزشگاه در گلد کوست، آن را محاصره کردند و فریاد می‌زدند: «دخترهای ما را نجات دهید.» 

شکست تیم ملی مقابل فیلیپین به کارزار آن‌ها در جام ملت‌های زنان آسیا پایان داد و انتظار می‌رفت تیم طی ۲۴ ساعت آینده کشور را ترک کند. 

آرام ۱۹ ساله گفت یکشنبه شب به اداره پلیس رفته و درخواست کرده بود پلیس فدرال استرالیا برای گفت‌وگو با بازیکنان وارد عمل شود. او گفت مادرش در آسانسور هتل با دو نفر از بازیکنان صحبت کرده و آن‌ها گفته‌ بودند تحت نظرند.

آٰرام گفت: «مادرم در آسانسور با دو نفر از بازیکنان بود. به او گفتند نمی‌توانند صحبت کنند. خانواده‌هایشان در ایران در معرض تهدید بودند. خیلی می‌ترسیدند.»

او در ادامه افزود: «وقتی ما دنبال اتوبوس می‌دویدیم و سعی می‌کردیم آن را متوقف کنیم و نگذاریم بروند، بعضی‌هایشان داخل اتوبوس گریه می‌کردند.»

در پشت صحنه، تماس‌ها و هماهنگی‌ها از قبل آغاز شده بود. مقام‌های استرالیایی می‌گویند پلیس فدرال استرالیا از قبل تلاش کرده بود شرایطی فراهم کند تا اگر بازیکنی قصد درخواست کمک داشت، بتواند با امنیت کامل این کار را انجام دهد. آنتونی آلبانیزی، نخست‌وزیر استرالیا، گفت: «ما می‌خواستیم برای ورزشکاران روشن کنیم که حمایت برایشان در دسترس است و این کار را به شیوه‌ای انجام دهیم که هیچ خطری برای خودشان یا خانواده‌هایشان در ایران ایجاد نکند.»

با وجود این تلاش‌ها، یکی از دشوارترین مراحل عملیات برقراری تماس مستقیم با بازیکنان بود، زیرا آنان تحت مراقبت شدید قرار داشتند و آزادی رفت‌وآمد نداشتند. به گفته مقام‌های استرالیایی، این وضعیت باعث شد روند ارتباط با بازیکنان بسیار محتاطانه و مرحله‌به‌مرحله پیش برود.

بیشتر بخوانید

بازیکن تیم ملی فوتسال زنان: دستمزد ما یک‌پنجاهم فوتبالیست‌های مرد نیست

دخالت دولت و نهادهای امنیتی ژیمناستیک ایران را در آستانه تعلیق قرار داد

پروژه مشترک سپاه و وزارت ورزش برای حذف تنها رئیس فدراسیون زن در ایران در هتل محل اقامت تیم در گلد کوست، پنج بازیکنی که بعد موفق به فرار و دریافت ویزای بشردوستانه شدند، توانستند مدتی دور از حضور دائمی تیم امنیتی تنها باشند و به اتاق‌های خود برگردند؛ آن زمان بود که به اتاقی خصوصی منتقل شدند تا بتوانند با نغمه دانایی، مشاور مهاجرت، گفت‌وگو کنند و او گزینه‌های پناهندگی را برایشان توضیح داد.

دانایی به شبکه ای‌بی‌سی گفت: «آن‌ها تحت فشار زیادی بودند. نمی‌دانستند چه باید بکنند. نگران خانواده‌هایشان بودند، نگران دارایی‌هایشان در ایران بودند و اینکه الان بهترین تصمیم چیست: اگر اینجا بمانیم و همه دارایی‌هایمان در ایران را از دست بدهیم چه؟»

او افزود: «آنها می‌خواستند بمانند، اما نگران پیامدها بودند، چون می‌دانند جمهوری اسلامی می‌تواند همه چیز را مصادره کند.»

گزارش‌ها حاکی از آن است که به خانواده‌های بازیکنان نیز هشدار داده شده در صورت بازنگشتن آنها با مجازات مواجه خواهند شد.

دانایی گفت جمهوری اسلامی همچنین تلاش کرده بود آن‌ها را «شست‌وشوی مغزی» دهد و افزود: «ما سعی می‌کردیم تمام اطلاعات غلطی را که مقام‌های دولتی ایران به آن‌ها داده بودند، اصلاح کنیم.»

او گفت آن‌ها حتی از پلیس استرالیا هم می‌ترسیدند، چون تصورشان از پلیس همانی بود که در ایران تجربه کرده‌اند.

لحظه فرار

فعالان ایرانی‌ـ‌استرالیایی جزئیات تازه‌ای از نحوه فرار بازیکنان را در گفت‌و‌گو با شبکه نیوز ۱۰ پلاس فاش کردند. تینا کرد رستمی و لی سوانبرو که در این ماجرا نقش داشتند، توضیح دادند که چطور پنج بازیکن توانستند از دست تیم امنیتی همراهشان فرار کنند و خود را به پلیس فدرال استرالیا برسانند.

به گفته آنها، زمانی که اعضای تیم امنیتی متوجه شدند پنج نفر از بازیکنان رفته‌اند، تلاش کردند از طریق پارکینگ زیرزمینی هتل مسیر آنان را قطع کنند.

به گفته کرد رستمی و سوانبرو، بسیاری از افراد تیم امنیتی به سمت پارکینگ رفتند. آنها از راه‌پله اضطراری پایین دویدند تا مسیر را ببندند، چون آسانسوری که به گاراژ می‌رود خیلی طول می‌کشد و راه‌پله گزینه سریع‌تری بود.

در همین حال کرد رستمی و سوانبرو نیز افراد تیم امنیتی را دنبال می‌کردند و تلاش می‌کردند با حرف‌های تحریک‌آمیز تمرکز آن‌ها را بر هم بزنند و مانع تعقیب بازیکنان شوند.

کرد رستمی گفت: «دیدم که مربی، مترجم و چند نفر از اعضای تیم امنیتی با درماندگی تلاش می‌کردند خودشان را به پارکینگ برسانند. حتی به در می‌کوبیدند.»

به گفته سوانبرو، وقتی به پارکینگ رسیدند با در بسته روبه‌رو شدند، «در قفل بود. مشخص نبود به‌عمد قفل شده یا نه، اما این خروجی اضطراری بود و باید باز می‌بود.»

گروه امنیتی پس از آنکه با در بسته مواجه شدند، ناچار شدند دوباره به طبقات بالا بازگردند، در حالی که کرد رستمی و سوانبرو همچنان آن‌ها را تعقیب می‌کردند و با سخنان تحریک‌آمیز خطاب قرار می‌دادند.

در همین زمان، به گفته شاهدان، فضای هتل به‌شدت متشنج شد. سوانبرو گفت: «وقتی دوباره به لابی برگشتند، کاملا می‌شد اضطراب و آشفتگی را دید. یکی از آنها شبیه کسی بود که احساس می‌کرد در انجام ماموریتش شکست خورده است.» 

کرد رستمی افزود: «بسیار آشفته و پریشان بود و حتی در مقطعی فریاد می‌زدند.»

به گفته شاهدان، اعضای تیم امنیتی مدام از هتل خارج می‌شدند و دوباره به لابی برمی‌گشتند تا بفهمند چه اتفاقی افتاده است. در همین لحظه‌های پرآشوب بود که پنج بازیکن موفق شدند از هتل خارج شوند و خود را به نیروهای پلیس فدرال استرالیا برسانند.

انتقال به مکان امن

پس از آن، پلیس فدرال استرالیا و پلیس کویینزلند این پنج بازیکن‌ــ زهرا قنبری، فاطمه پسندیده، زهرا سربالی، عاطفه رمضان‌زاده و مونا حمودی‌ــ را به مکانی امن منتقل کردند.

ساعاتی بعد در شامگاه یکشنبه، تونی برک، وزیر کشور استرالیا، با پروازی به بریزبن رفت و با آنان دیدار کرد. در نهایت ساعت ۱:۳۰ بامداد دوشنبه برک ویزای بشردوستانه برای این پنج بازیکن فوتبال صادر کرد.

برک گفت: «دیشب درخواست‌های آن‌ها برای دریافت ویزای بشردوستانه را تایید کردم و کمی پس از ساعت ۰۱:۳۰ بامداد امروز، وزارت کشور روند اداری را تکمیل کرد.»

آنتونی آلبانیزی، نخست‌وزیر استرالیا، نیز گفت: «استرالیایی‌ها تحت تاثیر وضعیت دشوار این زنان شجاع قرار گرفته‌اند. آنها اینجا در امنیت هستند و باید احساس کنند این‌جا خانه‌شان است.»

او افزود دولت استرالیا آماده است در صورت درخواست، به دیگر اعضای تیم نیز کمک کند.

زهرا قنبری، که کاپیتانی تیم را بر عهده داشت، در اعتراضات پس از جنبش مهسا در ایران نیز به یکی از چهره‌های محوری تبدیل شد. او در اواخر سال ۲۰۲۴ در جریان مسابقه لیگ قهرمانان زنان آسیا، پس از آنکه هنگام شادی گل‌زنی برای باشگاه بام‌خاتون در دقایق پایانی روسری از سرش افتاد، مدتی کوتاه تعلیق و مجبور به عذرخواهی شد.

گفته می‌شود محدثه زلفی، بازیکن، و زهرا سلطان مشکه‌کار، از اعضای کادر فنی، ششمین و هفتمین اعضای تیم بوده‌اند که از بازگشت خودداری کردند و در استرالیا پناهنده شدند، گلنوش خسروی نیز در فرودگاه سیدنی از بازگشت امتناع کرد. 

منابع نزدیک به تیم به رسانه‌های بین‌المللی گفته‌اند که درخواست پناهندگی در استرالیا برای بیشتر بازیکنان گزینه‌ای عملی نبوده است، زیرا خانواده‌هایشان در ایران در معرض تهدید قرار دارند.