جزئیات برنامه ترور علی خامنهای
فایننشال تایمز
اسرائیل سالها صرف هک کردن دوربینهای ترافیکی تهران و زیر نظر گرفتن محافظان، پیش از ترور رهبر ایران کرده بود
وقتی محافظان و رانندگان آموزشدیده و وفادار مقامات ارشد ایرانی برای کار به نزدیکی خیابان پاستور در تهران میآمدند — جایی که [آیتالله] علی خامنهای روز شنبه در حمله هوایی اسرائیل کشته شد — اسرائیلیها در حال تماشای آنها بودند.
به گفته دو فرد مطلع، تقریباً تمام دوربینهای ترافیکی تهران سالها هک شده بودند و تصاویر آنها رمزگذاری شده و به سرورهایی در تلآویو و جنوب اسرائیل مخابره میشد.
به گفته یکی از این افراد، یک دوربین زاویهای داشت که بهطور ویژهای مفید واقع شد؛ این دوربین به آنها اجازه میداد تشخیص دهند که این افراد دوست دارند خودروهای شخصی خود را کجا پارک کنند و دریچهای به روی عملکردهای بخشی عادی از این مجتمع تحت حفاظت شدید فراهم میکرد.
الگوریتمهای پیچیده، جزئیاتی را به پروندههای اعضای این تیمهای امنیتی اضافه میکردند که شامل آدرس آنها، ساعات شیفت کاری، مسیرهای رفتن به محل کار و از همه مهمتر، اینکه معمولاً مأمور محافظت و جابهجایی چه کسی هستند، میشد؛ این فرآیند منجر به ساخت چیزی شد که افسران اطلاعاتی به آن «الگوی زیستی» (Pattern of Life) میگویند.
ستون های بزرگ دود در جهت محوطه علی خامنه ای در تهران در تاریخ ۲۸ © فوریه قابل مشاهده است
این توانمندیها بخشی از یک کارزار اطلاعاتی چندین ساله بود که به هموار کردن مسیر ترور [آیتالله] کمک کرد. این منبع دادههای لحظهای (Real-time) — که یکی از صدها جریان مختلف اطلاعاتی بود — تنها راهی نبود که اسرائیل و سیا (CIA) توانستند دقیقاً تعیین کنند که خامنهای ۸۶ ساله در این صبح سرنوشتسازِ شنبه، چه زمانی در دفترش خواهد بود و چه کسانی به او خواهند پیوست.
همچنین موضوع تنها این نبود که اسرائیل توانست اجزای مجزای حدود ۱۲ دکل تلفن همراه در نزدیکی خیابان پاستور را مختل کند تا گوشیها هنگام تماس «اشغال» به نظر برسند و مانع از دریافت هشدارهای احتمالی توسط تیم حفاظت خامنهای شود.
یک مقام اطلاعاتی فعلی اسرائیل گفت: «مدتها پیش از آنکه بمبها سقوط کنند، ما تهران را مثل اورشلیم (قدس) میشناختیم. و وقتی شما [جایی] را به خوبیِ خیابانی که در آن بزرگ شدهاید میشناسید، متوجه کوچکترین چیزی که در جای خود نباشد میشوید.»
رهبر [معظم] ایران، آیت الله علی خامنه ای، در حمله به مجتمع کشته شد
تصویر اطلاعاتی متراکم از پایتخت دشمن دیرینه، نتیجه جمعآوری پرزحمت دادههایی بود که توسط واحد ۸۲۰۰ (واحد پیچیده اطلاعات سیگنالی اسرائیل)، داراییهای انسانی جذبشده توسط سازمان اطلاعات خارجی (موساد) و کوههایی از دادهها که توسط اطلاعات نظامی در قالب گزارشهای روزانه تحلیل میشد، میسر گشت.
به گفته فردی آشنا با این سازوکار، اسرائیل از یک روش ریاضی به نام «تحلیل شبکه اجتماعی» برای تجزیه و تحلیل میلیاردها داده استفاده کرد تا کانونهای غیرمنتظره تصمیمگیری را کشف کرده و اهداف جدید را برای نظارت و ترور شناسایی کند. تمام اینها خوراک یک خط تولید را فراهم میکرد که تنها یک محصول داشت: «هدف».
ایتای شاپیرو، سرتیپ ذخیره ارتش اسرائیل و کهنهسرباز ۲۵ ساله مدیریت اطلاعات، میگوید: «در فرهنگ اطلاعاتی اسرائیل، اطلاعاتِ هدفگیری اساسیترین موضوع تاکتیکی است؛ این کار برای ممکن ساختن یک استراتژی طراحی شده است. اگر تصمیمگیرنده تعیین کند که کسی باید ترور شود، فرهنگ در اسرائیل این است: ما اطلاعاتِ هدفگیری را فراهم خواهیم کرد.»
پایگاه های پهپادی، پناهگاه های هواپیما و سایت های راداری توسط حملات آمریکا و اسرائیل نابود شدند. © Vantor 2026
اسرائیل صدها نفر را در خارج از کشور ترور کرده است، از جمله رهبران شبهنظامی، دانشمندان هستهای، مهندسان شیمی و بسیاری از رهگذران بیگناه. اما حتی با کشته شدن رهبر سیاسی و مذهبی برجستهای مانند خامنهای، اینکه این استفاده تهاجمی و چندین دههای از توانمندیهای تکنولوژیک و فنی تا چه حد راه را برای دستاوردهای استراتژیک بزرگ هموار کرده است، هم در داخل و هم در خارج از اسرائیل به شدت مورد بحث است.
برتری اطلاعاتی این کشور در جنگ ۱۲ روزه ژوئن گذشته به وضوح به نمایش گذاشته شد؛ زمانی که در یک حمله آغازین، بیش از دوازده دانشمند هستهای ایران و مقامات عالیرتبه نظامی در عرض چند دقیقه ترور شدند.
این اقدام با از کار انداختن بیسابقه پدافند هوایی ایران از طریق ترکیبی از حملات سایبری، پهپادهای کوتاه-برد و مهمات دقیق شلیک شده از خارج از مرزهای ایران همراه بود که رادارهای پرتابگرهای موشکی ساخت روسیه را نابود کرد.
یک مقام اطلاعاتی گفت: «ما اول چشمهای آنها را گرفتیم.» هم در جنگ ژوئن و هم در حال حاضر، خلبانان اسرائیلی از نوع خاصی از موشک به نام «اسپارو» (Sparrow) استفاده کردهاند که مدلهای مختلف آن قادرند هدفی به کوچکی یک میز ناهارخوری را از فاصله بیش از ۱۰۰۰ کیلومتری هدف قرار دهند؛ یعنی بسیار دورتر از ایران و خارج از برد هر یک از سیستمهای پدافند هوایی آن.
تمام جزئیات عملیات اخیر فاش نشده است. برخی از آنها ممکن است هرگز علنی نشوند تا از منابع و روشهایی که هنوز برای ردیابی اهداف دیگر استفاده میشوند، محافظت شود.
اما به گفته بیش از شش مقام فعلی و سابق اطلاعاتی اسرائیل که برای این گزارش با آنها مصاحبه شده، کشتن خامنهای یک تصمیم سیاسی بود، نه صرفاً یک دستاورد تکنولوژیک.
وقتی سیا و اسرائیل تشخیص دادند که خامنهای صبح شنبه در دفترش در نزدیکی خیابان پاستور جلسهای خواهد داشت، فرصت کشتن او در کنار بخش بزرگی از رهبری ارشد ایران، بهویژه مغتنم شمرده شد.
چندین تن از اعضای ارشد رهبری ایران که در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل کشته شدند
آنها ارزیابی کردند که شکار آنها پس از شروع رسمی یک جنگ بسیار دشوارتر خواهد بود، زیرا ایرانیها به سرعت به اقدامات گریز متوسل میشوند، از جمله رفتن به پناهگاههای زیرزمینی که در برابر بمبهای اسرائیلی مصون هستند.
خامنهای، برخلاف متحدش حسن نصرالله رهبر حزبالله، در مخفیگاه زندگی نمیکرد. نصرالله سالها از عمر خود را در پناهگاههای زیرزمینی گذرانده بود و از چندین سوءقصد اسرائیلی جان سالم به در برده بود، تا اینکه در سپتامبر ۲۰۲۴، جنگندههای اسرائیلی با فرو ریختن ۸۰ بمب بر روی مخفیگاهش در بیروت، او را کشتند.
در عوض، خامنهای در ملاء عام درباره احتمال کشته شدنش تامل کرده بود و زندگی خود را در قبال سرنوشت جمهوری اسلامی ناچیز میدانست؛ در واقع، برخی کارشناسان ایران میگویند که او انتظار «شهادت» داشت.
اما یکی از افراد مصاحبهشونده گفت که او در زمان جنگ احتیاطهایی را رعایت میکرد. این فرد گفت: «اینکه او در پناهگاهش نبود — او دو پناهگاه داشت — غیرعادی بود؛ اگر آنجا بود، اسرائیل نمیتوانست با بمبهایی که در اختیار دارد به او دسترسی پیدا کند.»
دود های بزرگی از سمت مجتمع خامنه ای در سراسر تهران © دهم دیده می شد
حتی در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد/تیر ۱۴۰۴)، در بحبوحه یک جنگ تمامعیار، اسرائیل هیچ تلاش شناختهشدهای برای بمباران [آیتالله] خامنهای انجام نداد. در عوض، عمدتاً رهبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پرتابگرها و زرادخانههای موشکی و تأسیسات و دانشمندان هستهای ایران را هدف قرار داده بود.
در حالی که دونالد ترامپ در هفتههای اخیر بارها تهدید به حمله به ایران کرده و یک «ناوگان جنگی» در سواحل آن ایجاد کرده بود، قرار بود مذاکرات بین ایالات متحده و ایران بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی در این هفته ادامه یابد.
عمان، که نقش میانجی را داشت، اعلام کرد که ایران مایل به دادن امتیازاتی است که میتواند به جلوگیری از جنگ کمک کند و آخرین نشست در پنجشنبه گذشته را «ثمربخش» توصیف کرد.
در ملاء عام، رئیسجمهور آمریکا از اینکه امور خیلی کند پیش میرود ابراز نارضایتی میکرد. اما فردی مطلع از این موضوع گفت که ترامپ در خلوت «از پاسخهای ایران ناراضی بود» و همین امر راه را برای جنگ هموار کرد.
فردی که در جریان این عملیات قرار گرفته بود گفت که حمله به ایران از ماهها قبل برنامهریزی شده بود، اما مقامات پس از تأیید اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل مبنی بر اینکه [آیتالله] خامنهای و مقامات ارشد او صبح شنبه در مجتمع وی در تهران دیدار خواهند کرد، عملیات خود را تنظیم کردند.
تصویر: دونالد ترامپ در حال گفتگو درباره درگیری روز شنبه با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و سوزی وایلز، رئیس کارکنان کاخ سفید.
ردیابی اهداف فردی در گذشته کاری پرزحمت بود که مستلزم تأییدهای چشمی و تجزیه و تحلیل گزارشهای نادرست بود، اما جمعآوری گسترده دادههای مبتنی بر الگوریتم در اسرائیل، این وظیفه را در سالهای اخیر خودکار کرده است.
اما برای هدفی به ارزشمندی [آیتالله] خامنهای، شکست یک گزینه نبود. دکترین نظامی اسرائیل مستلزم آن است که دو افسر ارشد مجزا، که مستقل از یکدیگر کار میکنند، با اطمینان بالا تأیید کنند که هدف در مکان مورد نظر برای حمله حضور دارد و چه کسانی او را همراهی میکنند.
در این مورد، به گفته دو فرد مطلع، اطلاعات اسرائیل دادههایی از «اطلاعات سیگنالی» در اختیار داشت، مانند دوربینهای ترافیکی هکشده و شبکههای تلفن همراه که به شدت در آنها نفوذ شده بود. یکی از این افراد گفت این دادهها نشان میداد که جلسه با [آیتالله] خامنهای طبق برنامه در حال برگزاری است و مقامات ارشد در حال حرکت به سمت آن مکان هستند.
اما به گفته هر دو فرد مطلع، آمریکاییها چیزی حتی ملموستر داشتند: «یک منبع انسانی». سازمان سیا (CIA) از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.
یک مقام ارشد سابق اطلاعاتی اسرائیل گفت که این موضوع به جنگندههای اسرائیلی — که برای رسیدن بهموقع به مکان صحیح،ساعتها در حال پرواز بودند — اجازه داد تا ۳۰ مهمات دقیق را شلیک کنند.
ارتش اسرائیل افزود که حمله در روز روشن یک مزیت ایجاد کرد: «تصمیم برای حمله در صبح به جای شب، به اسرائیل اجازه داد تا علیرغم آمادگی شدید ایران، برای دومین بار به غافلگیری تاکتیکی دست یابد.»
تصاویری که توسط نیروهای دفاعی اسرائیل در اول مارس منتشر شده، حمله ای به مقر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ثارالله در شمال تهران © را نشان می دهد
به گفته سیما شاین، مقام سابق موساد که بر حوزه ایران تمرکز داشت، این موفقیت تاکتیکی حاصل دو رویداد مجزا با فاصله بیش از ۲۰ سال از یکدیگر بود.
نخستین مورد، دستوری بود که در سال ۲۰۰۱ از سوی آریل شارون، نخستوزیر وقت، به مئیر داگان، رئیس وقت موساد — که در آن زمان مشغول رسیدگی به سوریه، شبهنظامیان فلسطینی، حزبالله لبنان و دیگران بود — ابلاغ شد تا ایران را در اولویت قرار دهد.
به گفته شاین، شارون به داگان گفته بود: «تمام کارهایی که موساد انجام میدهد خوب و درست است، اما آنچه من نیاز دارم ایران است. هدف تو آنجاست.»
شاین میگوید: «و از آن زمان، ایران به هدف اصلی تبدیل شد.» اسرائیل برنامه هستهای ایران را مختل کرد، دانشمندانش را کشت، با نیروهای نیابتیاش جنگید و حتی زیرساختهای نظامی متحد کلیدیاش، سوریه، را در روزهای پس از سرنگونی دیکتاتور، بشار اسد، نابود کرد.
با این حال، نهادهای اطلاعاتی ایران رقبایی سرسخت بودند.
در سال ۲۰۲۲، گروهی وابسته به سرویسهای امنیتی ایران، دادههایی را منتشر کردند که ادعا میشد از تلفن همسر رئیس موساد استخراج شده است. همچنین به گفته دادستانهای اسرائیلی، ایران در طول جنگ ۲۰۲۵ دوربینهای مداربسته در اورشلیم (قدس) را هک کرد تا ارزیابیهای لحظهای از خساراتی که اسرائیلیها پخش آنها را سانسور کرده بودند، بهدست آورد؛ عکسهایی از پدافندهای موشکی خریداری کرد و حتی با رشوه دادن به شهروندان اسرائیلی، مسیر پیادهرویِ یکی از سیاستمداران برجسته را شناسایی کرد.
شاین افزود که رویداد دوم، حمله مرزی ۷ اکتبر ۲۰۲۳ توسط حماس بود؛ حملهای که اسرائیل مدعی است توسط ایران حمایت شده و یک محاسبات دیرینه را در اسرائیل تغییر داد: اینکه علیرغم نفوذ به حلقه نزدیکان چندین تن از سران کشورهای دشمن، از جمال عبدالناصر در مصر تا حافظ اسد در سوریه، ترور آنها حتی در زمان جنگ نیز خط قرمز محسوب میشد.
کشتن رهبران خارجی نه تنها یک تابو است، بلکه از نظر عملیاتی نیز با چالشهای بسیاری همراه است. شکست در این کار تنها به اعتبار آنها میافزاید (همانطور که پس از تلاشهای متعدد و ناموفق سیا برای کشتن فیدل کاسترو در کوبا رخ داد)، در حالی که موفقیت میتواند هرجومرجی غیرقابل پیشبینی را رقم بزند.
اما به گفته شاین، زنجیره موفقیتهای اطلاعاتی اسرائیل — از جمله ترور اسماعیل هنیه، رهبر حماس در تهران در سال ۲۰۲۴، و پروژه مخفیانه چندساله و ۳۰۰ میلیون دلاری برای تلهگذاری در هزاران پیجر و بیسیم حزبالله — قدرت وسوسهانگیز خاص خود را دارد.
او گفت: «ما در زبان عبری میگوییم: با خوردن، اشتها باز میشود؛ به عبارت دیگر، هرچه بیشتر به دست میآوری، بیشتر میخواهی.»
